Skip to main content

Full text of "Commentarivs in epistolam Pavli ad Colossenses, scriptvs a Nicolao Hemmingio"

See other formats 


Early European Books, Copyright © 2009 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of the Royal Library, Copenhagen. 

LN811 8°copy5 

















l 






4 








■l! 


!i : t '.iV - ^ ■■!' 

¥ . ■! I --- • ' 1 










^ i' 
















Early European Books, Copyright © 2009 ProQuest LLC. 








Images reproduced by courtesy of the Royal Llbrary, Copenhagen, 








LNSn 8°copy5 









Early European Books, Copyright © 2009 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of the Royal Library, Copenhagen. 

LN 81 1 8°copy 5 




Early European Books, Copyright © 2009 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of the Royal Library, Copenhagen. 

LN811 8°copy5 




Early European Books, Copyright © 2009 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of the Royal Library, Copenhagen. 

LN 81 1 8°copy 5 




Early European Books, Copyright © 2009 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of the Royal Library, Copenhagen. 

LN 81 1 8°copy5 




COMME^TARIVS 

IN EPISTO' 

LAM PAVLI AD 



C OLOSSENSES, 
5 C R I p T V 5 



yilCOLAO HEUUIfiGIO. 





COLOSS.2. 



VITEBERGJE 



A N N O 



X. X V I, 




•/|i/iili/|ilii^ili^ifi 



V 



Early European Books, Copyright © 2009 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of the Royal Library, Copenhagen. 

LN 81 1 8°copy5 




ORNATISSIMO 

VIRO, PRVDENTIA, PU 

ETATE ET VIRTVTE PR7H 
ftanti Canuto Petri Suenburgio,primario 
Regix Maieftatis fcribae in arce Hafnienli, 
Praefedo telontj in Scania, ac Canonico 
Rorchildenli dignifsimo, veteri 
amico iuo 

Gratiam dC Pacem precatiir 

NIC0LAV5 HEMMINGIVS, 

ERVNT XENOPHON' 

tem adhuc rudem Utera* 
rum occurrijje Somti 
fummo Thilofopho, opti* 
mog, morum magiflro. Hic cum_ 
yideret ptierum ingenuumy loirtu* 
tls Jtnotdarem indolem pr^ fe fer^ 
re, interro^atipfum hifce l^erhis: 

IliS JCctAoi K ctyuSci yiyvovlcLi, ctvO^coTroi; 

hoc esty Vbi honefti <isr boni fiunt 
hominesf Cum autem Xenophon 
Iperecundus puer dubitaret y dixit 

A 2 Socrci^ 




LN" 8// 





EP I ST OLA 

Socmtes : Sequere igiturme ((jr di^ 
fcey deinde faEius eU Xenophon 
difcipulus Socratls. Hoc Socratis 
fapientifiimi faSium fatis indicaf, 
non fujficere naturamy^t quis honus 
(tsr honefius euadatyjed requiriprce^* 
terea docirinam (tsr affuefaclionem, 
Id quod cum Ljcurgus Laced^mo^ 
ntorum le^lslator Juis Lacedcemo- 
iiijs perfuadere iDellety duos fibi ca^ 
tulos ex tjfdem procreatos parenti- 
hus educandos fumfity quorum alter 
quidem fihiYidelicet reliBuSygul^e 
((sr luxus ftudiojus : alter luerd ar^^ 
te iDenatoria inUitutusy l^enationi 
aptus <tsr idoneus effeSlus eH. Con- 
gregatis igitur quodam tempore 
Lacediemontjsyynaojiumy inquit Ly» 
curgusy momentum adVirtutemob» 
tinenty yit^ ratio^ educatioy pr^ece^ 

pta, 



D. 

fu <is4 

iskfom 
(mfohtl 
fioitifiif 
kform ci 

tmktd 

Lm% 

•a ^ 

imfm n 





Early European Books, Copyright © 2009 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of the Royal Library, Copenhagen. 

LN 81 1 8°copy5 



(7i 

\ofhn 

rionw 
'rifw 
limm. 



mnti' 
uhr 



o 



I>^TH c ATORI 

ptix <^ ciJJnefaElioneSyquam rem ili^ 
colDohis palayjifaciam. Cumhocdi* 
ocijjety catulos adduEios in medio 
pofuity(tT in conJpeElu eorum ollam 
• <jr leporem collocauit^catulos autem 
cum foluijfety alter quidem genero* 
fior dfciplinafaEluS)Celeri curfuad 
leporem contendit: alter Jjerd i<^na= 
uus Je ad ollam proripit . Cum au^ 
tem Laced(€montj comjcere nequi^ 
hanty quid fibihocJpeBaculolDellet 
Lycurgusyacquaynob rem catulos 
iftos in publico exhibuijfet . Sunt 
umboy rej^ondtt Lycurgusy ijli ex 
yfdem parentibus orti^ l)erum quia 
diuerfam naSli Jimt educationemy 
hic quidemgulofusy ille autem yena^ 
ticus euafity tantumpotesi educatio. 
Huc facit (tjr rejporfum ^rifiippiy 
quij cum interrogaretur a quodam, 

A 5 (juanf' 




Early European Books, Copyright © 2009 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of the Royal Library, Copenhagen. 

LN 81 1 8°copy5 




EP J ST OLA 

qttantim mercedem pro fihj inftitti^ 
tione poftnlarety 'tlleq. reft>ondtftety 
vulle drcichmcvS) cuiilky mille dracJ^ 
viis mancipium comparare pojftim, 
reftondity emito fanij atg ita duo 
hahehis mancipiay filiumy '<sr quem 
emeris feruum. Hoc ipfum Cratetis 
Japientiftimo teftimonio comproha^ 
tWy qui concenft J>rhis editiftima 
parte exclamandum cenfuit : Quo 
quo ferimini ciues f TSLum conuenit 
in opihus parandis maxime occupa^ 
riy acde liberlsy qtwrum caufa qu£C=> 
runtur opesy minime ejfe jGltcitos ^ 
Credite mthty non poteU meltor /;^* 
reditas Itberis a parentibus relinquiy 
quam fibene educatiy atg,adl^irtu^ 
tem reEleab ineunte ^etate fint infti- 
tuti. Hoc entm eis perpetuum manet 
patrimoniumy neg a fortun<c proceU 

lis 



enwn i 

viis W« 
viniuni t 

vmm 

o 

aditm. 
fonijm 
mninu. 
tiks))}t 
inftitim. 

hmiur 




Early European Books, Copyright © 2009 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of the Royal Library, Copenhagen. 

LN 81 1 8°copy5 



H 



% 

itdwi 

Crm 
nfrok 
litifM 

mit 

htos! 

Afh 
iii0 

ntif' 

^0t 

^ h 



lis lahefaBari potefi, Hcec fapU 
entum diEla <sr exempla de infor- 
manda adl>irtutemiuuentute a pri- 
viis Ipeluti ynguiculis confirmat o- 
mnium temporum certifitma teflis 
experientia. V^nde manifefiumeUy 
quam bene confulantfuis liherisyqui 
maoyiam operam impendunt hene 
cum l)irtute educandis Uberisy 0* 
contrayquam crudeles Jint in liheros 
fuosj qui eos permittunt '^iuere pro 
arhitrio. TSlam quadruplici malo 
fe mifere inuoluunt. Trimum enini 
mandatumS)ei, qui mandat parene 
tihusy yt pie honefte fuos liheros 
inftituantypro ludihrto habenty quo 
fcelere quid qu^fo poteH effegraui^ 
iis / (Deinde Itheris ipjis intolerahi= 
lem inttiriam faciunty quihus naturcl 
dt^antCy debent honeftam isrpiam 

A educa^ 




./|.l./Mt./|.iM\.l..^.l 

10 11 12 



m 



/ X 

/ 

^ rii 

Early European Books, Copyright © 2009 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of the Royal Library, Copenhagen. 

LN 81 1 8°copy5 



£V 1 ST OLA 

-educdtionon. Tum fibi tpfts in fene^ 
Bute molefttas gtumjlmias aaer= 
funt. Quid enim moleftius effe po=- 
teU ? quam ^idere liberos /uos male 
educatos ferri pr^ctpites in omnia 
flagitia-, confumere parentum fa- 
cultates in lupanaribus cum fcortisy 
potatoribus <(jr luforibus / ^ojlre- 
moy funtetiam in rempublicam ini= 
qui, Nam reipuhltc^ debent paren^ 
tes fuos liberosy quosfimale educa^ 
merinty perniciofos ciues relinquent 
Wipubltccey tn multorum hominuni 
ruinam. TSLam (tsr exemplo euertunt 
mtdtosy^ignatda fua nihil confe^ 
Yunt ad incolumttatem reipublic^, 
Omitto p(£na6 parenttmiy qui ne^ 
f>liount fuos liberosy <ijr Itberorum 
temporaneas ^zternaSyqtias nobts 
rontemplandas exhibebit dies iudi= 

Ctfy 



f 



1 



tipinf 
fiiclorm 

(iionis f 
pnttir t 
mfuis i 



eMm 
tutm\ ffli 
Mcim 

o 

riiftmn 
tio) eH i 
nipm 



imiir l 




Early European Books, Copyright © 2009 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of the Royal Library, Copenhagen. 

LN 81 1 8°copy5 



dm-. 

owu 



m m 



m0 



y DT.D I CJT ORl 

ctjy hi quo fiet examen reBe <^ male 
faciorum. 



lam hon^ legithn^e hiflru- 
citonts partes li)ideamus. S)ociite= 
b/J- fiantur triaoportere concurrere ad 
fcor% cuiufuis artis ahfolutionemj Ytdeli^ 
cet (p6<riv, Aoyov SC e9(^, cjutt tria ad 
yirtutis (iy pietatis confecuttonem 
iwm reBe accommodari poffunt. (pv<ng 
diiCit^ eUnatura ipfa^in qua-^utdemyir* 
iifmit tutum feminadelitefcunty etfimag- 

WB\ na cali^ine inuoluuntur in hac cor- 

tM\t Yuptione natur iie. Koy(^,hoc eli-^ra- 

mfn' tio) efi difciplina difcendtg modus, 

qui pr^ceptis <tjrtnflitutis conflat, 
e$(^ eU ipfa affuefaHiOy ftne qua 
pr^cepta '}?irtutum nthil aut parum 
efftciunt. Hctc ergo tria l)t conium 



^riA oanttiY lahorandum esi. Namex 



n 

\ 

gp r STOLji 

ijlis trihus confummatio yirtntis 
perfeBio^ conflatyquorum Jiynum 
ahfuerity yirtus yt claudicet man* 
caj. fity neceffirio fequitur.EU enim 
<pv<ns/ft dfciplina ftudium non 
accedaty ca:cum quiddamy quemad* 
viodtim <(jr Xoy(^ fne natur^ admi^ 
niculoy per fe minime fuff icity atg^ 
tS@- fine amhohus imperfeElum 
quid. Terinde i^itur fe res hahety 
yt in agricolationey in qua omnium 
frimum folum honum expetitur, 
tum a^ricola peritusy pojiea femen 
idoneum 'tjr minime fatuum. Solo 
ferfmiilts eft natura hominis feu 
ingenimn. J^ricol^ prceceptor re^ 
fpondet. Tr^ceptiones feminis ratio^ 
nemhahent. Sicutergo folum fer 
fe honuniy negleHum corrumpitur 
fterilefcit^ contra flus ^quo 

aj}e* 



iiitturd 
jlttutio, 
fit ietch 
nm con 
mitijsm 

lU jl^i 
cormtt 

o 

Hmol 
inculcatn 
mniiitu 
tristuijti 

/110, 6- tt 
M fJw, 




Early European Books, Copyright © 2009 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of the Royal Library, Copenhagen. 

LN 81 1 8°copy5 



I 



rfim 
miim 

i Solo 
m /f« 

\m f 



TtEDI C jiT ORI 

a[j)eyum ^ horridumyfi excohtury 
emendaturO* fertile ejficitur: lt,t 
natura honay Jtnon accedit hona in* 
ftituttO) corrumpitur ((t paulatim 
fit deterior, mala l^erd per difcipli» 
nam corrigttury <sr quotidxanis ex- 
ercitijs melior euadit. t ergo natu* 
r<^ pr^eftantiam corrumpit focordia: 
ita ftupiditatem et l?itia emendat ir 
corrigit inflitutio ir dtfcipUna. 
Hanc oh caufam Iferhum S)ei toties 
inculcat dtfciplin^ encomia. Salo^f^ 
vion ait: Audi fili mi difciplinam pa^ 
tris tui, ne ditnittas legem ma^ 
tris tu^) yt addatur gratia capiti 
tuoj <s torques collo tuo. Tene di- 
fciplinam) is ne dimittas eam, cu* 
flode eam, qnia ipfa esi mater tua, 
Qiu cuftodierit difciplinam^inueniet 
yitauL 



\ 




./|.Uiit./|.i..'i.i..).i 

10 11 12 



X 



Early European Books, Copyright © 2009 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of the Royal Library, Copenhagen. 

LN 81 1 8°copy5 



m 



EVISTOLA 

H^ec difcipltna in inJlruElione 
((sr correSiione pojita eU.InflruHio 
prMCptis <s* regulis continetur, 
quarum menfura eft reSia ratio, 
yox (Dei aliag. fapientum diciay 
quitxum reSia ratione ^ l^oceDei 
con^ruunty qualia funt diBa feptem 
Sapientuniy <(jr gnom^e jnultorum 
^oetarum latmorum ifrgr^ecorumy 
quorum leElio mirabiliter facit ad 
reBam in /iiiutionem, CorreElione 
emendantur errata incidentia in mo- 
rihus. H^c ft iDel yerborum cajli- 
gatione l)el pmay Ipt prudens jho^ 
rum magifter mdicauerit. ^orrdy 
inflruciio h^c duplex efty l}na iyu 
ternay altera externay Jftra^ ab alte^ 
ra quodammodo dependet, 
enim formatum animum mores ex^ 
terni honeJH comitantury <fr hone^ 

Jlis 



D 

fis nioriii 
tute avi 
jiimtmi 
formt,iif 

mtiji h 

^mt^rj. 
Jlmm 
yejlihs^j. 

muerjdk 
miujifiuf 

^iHnkinc 




Early European Books, Copyright © 2009 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of the Royal Library, Copenhagen. 

LN 81 1 8°copy5 



r«S/ "^^^ ^toribus rejpondet animusytr^ 
" tute excultus . ^rior ilLt mentem 

%rtutum pietatis pr^ceptis in- 
J^^> formaty afeSius frenat, cupiditates 
(t^ ^^fiw^y meditatione legis diui^ 

n^yinuocatione !Dei <(sr al/Js ptjs ex^ 
\i\\m ercitys. Ex quo facile intelligt po^ 

teftyquddinterna h^c difcipltm fons 
mm, mater ftt omnis felicitatis , To= 

mi fterior cerniturin l^erhisy geftihus 
fc iDeftihus, fiBisy adeog in%xterna 
» conuerjationey quce ad repdas 
w/i^ pr^cepta loirtutum componitm\ 
ij Mio^ F 'ra^ h^c difciplina inftruSiio 
Porri, coniunfia facitjlJt homo ftt H\iK^iv>^g 
D/w , X oL^TriotrKOTT^ in dtem Chrifti. Ita 
ikk enim Taulus ait Thilip:L Oro l)t ca^ 

ritasyeftra adhuc 7na^is magif^^ 

ahundet in cognitione ((sr pleno, Jen^ 
f b 1 f^> ytiudicetis ac prohetis prJftam 
p I tioray 





EP TST O LJ 

addiemlpfy lefii Clmfti. Hic puU 
cre coniungit Jpoftolus cognitio^ 
nemy qu^ praceptis paratur)<sr fen* 
fumy hoc eJty cognttionis effeHuniy 
cum interiorem Ipidelicet animi re^ 
Bitndinemy yndehomines ejftciun^ 
tur &thiK^iv?igy tum exterioremy quo 
homines euadunt ct^Trioa-icoTroi, iDttn- 
ojfenfus fit curfis i//orum in tota 
yitaj cum yidelicet appareanty iPt 
idem Apoftolus in eodem loco fub= 
iungitypleni fruHibus iuftici^y qui 
fiunt per lefum Omftumy adojori^ 
am<srlaudemS)ei, 

Hd^c de educatione ((s* difcipli' 
na iuuentutis adte Jcriboy yir orna» 
tijlime ac coUega cartjsimey yt cum 
co^ites Jerid quanti momenti res ftty 

pia 



pi 

frofofito c 

Bifimli} 
htu Ml 

tm mw 
rit. Dk 

fff inftm 
' matad 
fmrunOi 
(<>f[}u/j>. 
Tui^, 




Early European Books, Copyright © 2009 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of the Royal Library, Copenhagen. 

LN 81 1 8°copy5 



1 ^^TitCATORlJ^ 

Kmn^ ^ ^ fin^^ educatio puerorumy 

Kc \i ^^^»1 ^rata fit !Deo, quamj^ dulces 

(o^nKio: fy^^tis proferaty in tuo fankijlimo 

m^lm propoftto confirmerisma^is. 



„„ te ahjlerrere debebit a fan 

?fwi^ ^if^^^^o pJ'^pofitOj qudd }iuperfi'lio- 
mmj m ^^^^ dulcifiima Mar^areta,an?ws 
rsi/m fltisminus quatuordeciniy hanc Yt* 
nintdU ^^!^^ (^rumnofam meliori commuta^ 
rit, Debetenhntibi maximmn/b» 



b k ■ ^^^i^^^^^ ^Jfy qtiod pie educata ^ re- 

liiLu tnjiitutay Jit ah hijce ^rumnis 

d oifi'- ^iocata ad coctum multarum cafiifi 

^ \ fimarnml)irgtnumy qu^ dulctjiimo 

I jj conJpeHu [ponfi Chrtfii Uti^ fruun* 

^ m > ^^P^fih pietatem ^ honefiatem 

' ^Jfiieficere quos habes adhucftiper» 
Jlites Itberos, LaudandumeHpro*^ 




EPIST OLA 

feBo conftltum tuum y qm yiullts 
fumtthus parcis tn reSlores morum 
^ lludtorum tuorum Itberorum, 
auos nonfoltl ddmi pte.l^erum ettam 
foris apud homhies pios ^probos 
curas adyirttuem ^ptetatemtm 
ftituty reHe perpendens tllud TU^ 
tontsy qtiod parentes ideo generent 
inptuant Itherosy yt infuum lo^ 
cnm Deo reltnquant hi hac yita cuU 
toresy yhi ipfimorteWam commu- 
tauerint. Quod fanefieri non potefty 
' Imns er pta fuertt Itberorum 




ntt 



educatioy in admontttone <sr corre^ 
ptione S)omtnty ^t Taulus loquttur.^ 
Qu^ admonitio optime petitur a 
thefatiris fapienti^ <sr cognitionisy 
quos ajftrmat ^aulus in Chrtfto 
ahfconditos effey in hac Epiftola ad^ 
Colojfenfes Jcrtpta. In quam ideo 

fub 



kmdh 

mdmton 
litfimo^ I 

l4 





Early European Books, Copyright © 2009 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of the Royal Library, Copenhagen. 

LN 81 1 8°copy5 



fuh ttio nomine has annotationesin 
lucem edo, l>t aUquod tefiimonium 
met erga te amons extet, qtd olim 
crvf^cpca^Tu^ eramus.fuh opttmomo- 
Ytmi maoifiro M. Nicolao Uichy 
moderatore fchoU ^fchildenfts fi. 
deitfstmoy quem ntmc mtdti dolent 
cimtjfum, cititem l>t hanc qua^ 
lemctmg tefiificationem antmt mei 
erga te hont conftda^, Vale cum ho^ 
nefiifiwia J^xore tua Anna.^cum 
fotejt, Ithertsy quos ficut ccptfit pt^^ ita 
perotto ad lotrtutem er pietatem 
educare, Hafnta primo Ati^ 
lofiW.^ gufiiyanno T>omini 

0tir ^ ^56$, 



mtlm 
*{dos 
tm 

m 

mmt 

I 

n 



IjlolJ 
fi 




APvGVMENTVM 

IN EPISTOLAM 

PAVLI AD COLOS" 
SENSES. 

CCASIO HVIV5 EPI* 
(iolx ad Coloflfenfes fcriprae 
duplex fuifte Paulo videtur. 
Prior,Epaphras miniftcr Eu- 
,^^«^angeln apud Coloflenfes, 
noftquam Euangelium Chrifti finccre do- 
Set Coloflis,profeAus eft Romam,gra- 
tia colloquendi cum Paulo iam mcarcera- 
o,qui cdm cognouilfec ftatum Ecclefia. 
CololTenfis ab Epaphra,u,dehcet,quod m 
vera Chrifti dodrina efl^t inftituta,vt do- 
aor ac debitor gentium, eis, etfi antea a le 
non vifis aut a fe dodis, fcribit tamen apo 
ftoHco affedu, vt doArinam, quam ex 
Epaphra didiccrant,firmam veram ac mi- 
nime adukerinam efl"e ipfis perfuadeat. 
Pofterior, cum Epaphras in fana doanna 
fundafl-ec vtcunc^p Ecclefiam Coloflen i- 
um, fubintrarunt (vt fit ) pfeudoapoftoli, 
qui in agrum Domini,iuxta parabolam 
Kuangelicam, iacerezizania tentabant, m- 
ani Philofophia, ritibus Mofaicis,fuperfti- 
tione hominum,cultu angelorum tur- 

bantes 



/(ntadPauli 
CcJoficnfes, 
ftolosd^puc 
moniasitioiji 

m ia(f Pai 
|{,vtconfinfl 
(juanfacccpc 
diatpfeudoj 
vm Euane 



ftcAApctm 
fott,(l(clai 
ns,(Kininulto 

%ColoiliJ 
•iiotu^vtj 
WiconcKlf 
'«imfinf 

110%,, Qjj 



VM 

m 



ifc fcripij 
lovidctur. 
uniftcrEu' 
)olott, 

iincarccra- 

i^qiiamcx 

/cramaf"'' 
perfuadcat. 

inadoanni 

iCololTcn''' 
idoapofto''' 
iparabola"' 
intabancj"' 



bantes Ecclcdam. haec videtufprsecf- 
pua caufa,cur Epaphras fe Romam coocu. 
leritad PauIum) HisigimrneJocum dent 
Coioflenfes, grauiter contra pfeudoapo- 
ftolos difputat Paulus, ac conuincitcer^- 
inonjas Mofaicas abohtasefl^,ac omireru 
tdiXoQ^Ho-Kdap vanam oftendit» ConftUa 
wm Ka<^Pauh in hac Epiftola apparet ef- 
lc,vcconfirmet Euangehcam doc9:rinam, 
quamacceperant pcrEpaphram, ac impe- 
diat pfeudoapoftolorum conatus, qui ve- 
rum Euangelium Chrifti, traditionibus 
l-^oiaids 3c humanis corrumpere iludue- 
runt. Scd panjm profuiife hamrPauh ca- 
cechefin, porna, quam poftea luerunc Co- 
ioflenfes, declarat . Nam tempore Nero- 
cis, oon multo poftquam hanc Epiilolam 
Paulus fcripfijTet, tres vicinae ouitares 
Afif ,CoIoflx,Laodiifea Hierapolis,ter- 
raemotu ( vtteftes funtHorofuis ScEuie* 
bius ) concjderunt&'abforptceIum. Hor- 
rcndum fanc iu-djcrj Dei in ingratos tefti- 
monium» Qiioe res meriro nos admonere 
deberet, quibus hodic affulfit cx graua 
Dei lux \'erbi caMeftis, ne noftra m^gmmu- 
dine &: Euangelr) contcmtu ac^rlamus 8i 
r.obis d' afijs luduofum exinum , Dcus 
cjiim, qxio dariorem fiiae lucis Iplendorem 

z prse- 



Early European Books, Copyright © 2009 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of the Royal Library, Copenhagen. 

LN 81 1 8°copy5 



EPIST. PAVLI 

pvxhet mortalibus, c6 atrodoribus fup- 
plicns incontumaces animaduertit, luxra 
Domini noftridiftum: Seruus fciens vo- 
luntatcmdomini 6C non taciens, vapula- 

bit plagis muitis. 

Expergifcamur igitur admoniti hoc 
horrendo ludici) Dei cxemplo, ac Deo pro 
acccnla fualuce gratias agamus, honcfte, 
pie ac iuftc viucndo, caucntcs nc rurius 
impofturis Papifticis, aut alijs phanatkis 
opinionibus inuoluamur. 

Porro, prceter inicriptionem S^vale- 
didioncm, quatuor huius Epiftolae partes 
ftatuipolTunt. Harum prima eft exordi- 
um ipfum ♦ Ahcra, excgefis contmens dc- 
fcriptionem Chrifti Domini, ac comme- 
morationcm beneficiorum ipfius . Tcrtia, 
cft difputatio contra ritus Mofaicos,tradi- 
tioncs humanas. Breuitcr, contra omnia 
fomnia humana,6(^ excogitatos prxter 8C 
contra verbum Dci cukus. Poftrema pars 
cft parxnetica,qu3ead morcs hortatur Eu- 
angeho dignos. 

^ TraAationis ordo inhacEpiftolahic 
cft. Orditur fuo more ab Epigrapha 8c fau 
fta imprccatione. Deinde fubiungit pri- 
mam Epiftolx partcm, nimirum cxordi- 
um gratulatorium, in quo, vtgratias agit 

Deo 



[cMaoratv 
fliri. Ab fxc 
fcaindain pa 
ncmoniiuiJir 
funiniaiiiEu2 
iicticiis,po[er 
fD,in qiiolc 
collocanditR 
arinamCol( 
net,modoi 
biiutincor 
&dimais"i 

(/an/rpfrfuiu 
danifntoiactc 
Epapb apoi 
commoilc jd 
«iiiodcxdiai 

K«ho! 
&2ptisaip, 

naMfavcni 
rifapiamj; 



I 



b\B fup. 

fcicnsvo- 

lonid hoc 
icDeopro 
:,l]ondte, 
rc mriiis 
knms 

n &vak' 
olsparics 
ftexordi- 

ic (ommt- 
us. Tcrda, 
aicos,tra(ii' 
jntraomnia 

[OspnJtifrS^ 
oftrcmapafs 

lonaturEu' 

Epiftohln'' 

biungitpf 
raradasa-?' 



AD COLOS5. 
Deo pro frudu Euangelij apud Coloflen- 
fes : ita orat vt ifta felidtas fu diuturna fu- 
tura, Ab exordio dilabitur molliflimein 
fecundam partem , lioc eit, in expofitio- 
ncm omnium longc pulcerrimam, in qua 
fummam Euangclrj repetens, docetdebe- 
neficiis, potentia, natura &: vidima Chri- 
fti, in quo folo omnem falutis fiduciam 
collocandam clTe demonftrat. Hanc do- 
drinam CololTcnfibus falutarem fore rno- 
net, modo in fide perititerinr» Hincdila- 
bitur in commendationcm fui minifterij 
6c dignitatis Euangelij, admonens eo per- 
tinere Euangelium, vt omnis homo red- 
dacur perfcAus in Chrifto lefu» Hoc fun- 
damento iad;o, ac ita confirmaca doArina 
Epaphrae apoftoli ColoOcnfium, accedic 
commodc ad tertiam partcm, additc^ 
quod ex didis neceflario fequitur, cauen- 
dum efle ab omni fallacia pfeudoapofiio- 
lorum, 8c hortatur, ne fallaci Philofophia 
apcis ad perfuadendum orationibus ii- 
nant fe a veritacc abduci» Sed vt mancanc 
in folo Chnfto, in quo funt omnes thefau- 
ri fapientiae d' fcienciac reconditi^nihil mo- 
rantes €0£Ao6pHcrK.£(a§ hominum, fuperfti- 
tiones Iudaicas,aut vllas humanas tradi- 
tioncs, Huc iam Apoftolico more attexic 

B 3 parae- 




Early European Books, Copyright © 2009 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of the Royal Library, Copenhagen. 

LN 81 1 8°copy5 



I 

i 




paraencfis ( atc^ haec quarta pars dt Epi- 
ftalae) cum generales, quas ad Chriftias 
fiam vitam invniuerfum reAeinftituen- 
dam iudkauit neceffarias, tum fpeciales, 
quibus parentibus, libcris, vxoribus, do- 
minis, fcruis fua propria officia prxfcri- 
buntur,vnde rurfus rcditad communia 
cfficia commendanda. Poftremo, fuo 
more falutationibus & faufta imprecatio- 
ne claudit Epiftolam. Atc^ hxc deocca- 
fioneSc confilio Pauh',de partibus huius 
Epiftcbr 6:dctradationis ordinc fintdi- 

C AP VT 

P R I M V M. 

SVMMA CAPITIS 

P R I M L 

GRatrjs aAis Dco ob participationem 
ColoiTenfium in Euangelio, Chrifti 
naturam, potentiam 8c beneficia defcribit, 
quorum omnium Coloffcnfes participes 
cflTe fados pronunciat per praedicationem 
£uangelij,cuius fe miniftrumagnofcit^ia 

hunc 



Jl 

jxrfciiunii' 

ORDO 
n 



Ti 



ResfiB 
pu2.P 
an»dii fruct 
da cft Kegj 
Chrifiinau 
nieft accoi 



PRIMI 
i 

Paulus 

motlieus: 
'4,faii 





Early European Books, Copyright © 2009 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of the Royal Library, Copenhagen. 

LN 81 1 8°copy5 



r 

Chriftias 
iinftituen- 
I fpeciales, 

ia pradcri- 
ommunia 
emd, fuo 
^recaflo- 
ideocca- 
3I1S huius 
DtEntdi' 



T 

i 

ITIS 



iadefcnJ'!^ 



AD C O L O SS, 
hunc finem, vt fiftat omnem homincm 
perfeAum in Chrifto. 

ORDO ET PARTES CA^ 

P I T I 5 P R I iVI I» 

TRes funt partes huius capitis prapci- 
puae» Prima eft gratulatoria ob Eu- 
angelrj fruAum in Colofl*enfibus. Secun- 
da eft exegetica . Exponit enim, quae fic 
Chrifti natura, potcntia beneficia. Ter- 
tia eft accommodatio beneficiorum Chri- 
fti ad PhihppcnfeSjperproedicationcmEu- 
angelij. 

EXEGESIS CAPITIS 

PRIMI, CVM OB5ERVAc 
tione do^rmrum, 

Paulus Apoftolus lefu ChrU 
fti, per uoluntatem Dei, & TU 
motheus fratcr, t]s, qui funt Co^ 
loflis, fandis &: fidelibus fratri^ 
businChrifto^ 

EPigrapha morevfirato nominateum, 
qui fcribit,<S^ eos, quibus fcribitur haec 
Epiftola, Dceo, qui lcribit,qu3tuormc- 

B 4 morac^ 




Early European Books, Copyright © 2009 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of the Royal Library, Copenhagen. 

LN 81 1 8°copy5 



EPIST. PAVLI 
morar Pnmum,quis fcribat^nempc Pau- 
lus. Ddnde,qu3e conditio rcribentis, ni- 
mirum quod Tit Apoftolus lefu Chrifn, 
vndc quicqiud fcribir^tanquam oraculum 
Dei accipicndum cft, Tcrtio additquo- 
modo ad Iianc dignitatcm, hoc eft, Apo- 
ftolatum perucncrit, videlicct, per volun- 
tarcmDei,qui cum fegregauitad munus 
Apoftohcum. Qiiarto,adiungit hbi li- 
modieum, qucm fratrem, cum proptcr rc- 
ligionem communem,rum propter fratcr- 
num ergaipfum animumappellat. Dem- 
dc Coloffenfes quibus icribit, nominat, 
cofc^ ornac triphci titulo. Vocat enim 
ipfosfanaos,fidcles ac fratres in Chnfto, 
vtoftendat extra Chriftum nuUam efie 
fanaicatem, nullam falutem , nullam fi- 
dem, nuUamdenic^^ veram fratcrmtatem» 
SanAitatis nomen admonebit uos ftudij 
fandimoniae vitae, ac cultus vnius aeterni 
Dei ♦ Fides cft inftrumentum, per quod 
fanAitatis Chrifti reddimur participes, 
vndeinahos homines fequitur fraternus 
animus & affedus^qui vbi non cft, ibi nec 
fides eft,vbi haec deeft, nihil nifi prophana 
focditas, contaminatio &: abominabihs 
ampuritas rehqua eft» Plura de epigraphis 
Paulinis dicta funt in cnarratione epiftolx 
adRomanos* ^ra- 



Grati 

k 

lijfemperin 
Paulus,vf« 
amorediEui 
Dei fignite 
iftofauoitl 

Dd conn/] 

hCkky\ 
#aDi con 
te(ionan'pr 
pratereahxc 

'raneturli» 

?r 

E 

Grai 

Piop 
PaulusJo 



l 

4Chrif[i, 
inoraculum 
iad(ii[qi:o- 

,pervoliin- 
tadmunus 
jji fibi Ti' 
proprcrrc' 
iptcrfratcr- 
ellii.Dem- 
■, nominat, 
loai emni 



nullam & 
, nullam fi- 
latcmuatoii. 
irituosfiuil 

jr ^3sia^ 

nifiproptafl 
,dcepig«P^' 



iftok 



A D C O L O 5 5. 

Gratia uobis & pax ^ Deo 
patre & Domino lefu Chri^ 
fto. 

Summam fuae les^ationis fcu Euanorc- 
lijlemper in falutationibus fuis propomt 
Paulus, vt eos, ad quos (cribit, excitet ad 
amorem Euangelrj, G R A T I A fauorem 
Dei fignificat, Sc quicquid Dcus nobis ex 
ifto fauore largitur. P A X autem omnia 
falutaria(S<^ profpera, quae nobis bonitatc 
Dei contingunt, notat» Hanc gratiam & 
paccm optat a Deo patre, 8c Rlio ipfius Ic- 
lU ChriftOjVt fciamus nos non noftris me- 
ritiseam confequi,fed a patreccxziefti no- 
bis donari propter Chriftum. Admonet 
praetcrea hcec falutandi forma CololTcnfes 
fidei. Nam fide accipitur, poflidetur ac 
retinetur hacc gratia dc pax. 

^rima EpiJloU pars, 

E X O R D I V M. 

Gratias agimus Deo & pasf 
tri Domini nolln lefu Chrifti, 

Propofitio gratulatoria» Solet «nim 
Paulus loco gratulationis gratiarumadi- 



B 



onc 



Early European Books, Copyright © 2009 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of the Royal Library, Copenhagen. 

LN 81 1 8°copy5 



EVIST, PAVLI 
onc vti,qua rc duo docet. Primum,qu6d 
omne bonum opus a Deo fit» Deindc, 
quod quonercunqp incidimus inmentio« 
nem donorutn Dei, erumperc oporteat in 
iaudes Dei gratiarum a<ftionem. Deo 8C 
Patri, hoc cft, Deos qui cft patcr domini 
roiliri lefu Chrifti» Vt enim olim Patres 
inuocauerunt Deum Abraham, Ifaac & 
lacob, qui cduxit populum de terra Aegy 
pd; Ita poft cxhibitum Chriftum Deus 
pater domini noftri lefti Chrifti inuocan- 
dus cftjcicp gratiae agendae.Nam quicunc]^ 
Dcum inuocat, non nominaio fiho Dei ex 
vera fide, duphciter impingit. Prirrium 
cnim cum turcis,Iudaeis 8c Ethnicis a v^to 
Deo aberrat. Deinde, fruftra preces fun- 
dit. Qiiicquid pcderitis (inquit fih'us)a 
Patre in nomine mco, id eft, me nominato 
mcdiatore, dabit vobis . Fruftraergo pe- 
tit, quivel ahum quam folum Chriftum 
nomjnaf,vel ipfum Chriftum a prccibus 
fuis excludit» 

Sempcr pro uobis orantes* 

Id eft, quodefcunq^ pro vobis oro» 
Obferua fcmper coniungendas elTe cxem- 
plo Pauli gradarum adioncm Sc predica- 

doncm, D^b€t «nim gradarum gdio adi- 

tus 



AI 

prccanicsvfl 
nyin. 

iicftrani,( 
mncsfaiic 

Quido 

(<]iainf(con 
& caritaKai, 
Quaii;|uainau 
Kcoinpleca( 

vniDcum 

'fjndcat,^ 
""llacaritas 
N arbor 



m 



[ • 

• t)eind(, 

oporteatin 
leaDeoi^ 
itff domini 
oiimPatrej 

terraAegy 
ftum Deus 
&mQt\- 
imquicui\;| 
ffloDeiex 
PnmuiD 
iidsa\'tfo 
preccsfun- 
iitfilius)3 
norainato 
racrgopf' 
iChriftum 
a prtcibus 

rantcs. 

^obison'' 



AD C OLO S 

tus quidam efTead oranonem. Hxempfum 
fequamur 8c nos, granas quidemagentcs 
Deo, pro Euangelij incremento 8i frucflu-, 
precantes verg, vt hoc bonum fii diutur- 
num. 

Poftquam audiuimus fidem 
ueftram, qusc cft in Chrifto 
fu, dikdiioncm, quas cft in o^ 
mncs fandos* 

Quid gratuletur Coloflenfibus, no-. 
rninat, nimirum fidem in Cbriftum, 8c ca- 
ritatem crga fandos.Hic primum obierua, 
re«fi:e ad duo capita rcuocari Chriftianae 
rehgionis ftimmam, nimirum ad fiden> 
( quae in fecontinet verum timoremDei) 
6C caritatem , quae ex fide proficifcitur. 
Qiianquam autem omnes homines carita- 
te compledi oportet : Tamen in primo 
gradu dihgench funtfandi, qui nobifcum. 
vnum Deum colunt,ac eandem haercdita- 
tis gloriam expeAant» Deinde, obferua 
ordinem verborum Pauh. Priori enim 
loco fidem ponit,f>ofteriori caritatem,qua, 
re indjCdt, a fideincoandum€lTc,iinequa 
nulla caritas fincera elTe poteft» Nec]^ cniin 
poccft arbor mala nififru<^usmalosprc^ 

ferrc.^ 




Early European Books, Copyright © 2009 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of the Royal Library, Copenhagen. 

LN 81 1 8°copy5 



EPIST. PAVLI 

fcrre » Prsetcrca obferua proprium obie- 
«jTiiin fidci cfle lefum Chriftum, ex cuius 
fpintu vim viuificam concipit ad cdcndos 
frudus fili^s Dei dignos. 

Proptcr (pem repoGtani uo^ 
bis in cogIis* 

Fidei caritatis incitamentum po- 
nit» Gloria cnim ca:leftis,quam fpiriru ex 
fide expcAamus, nos ad pcrfeucrandum 
conftanter infide& dilcAioneincitat. Me- 
tonymice ponitur hic Ipcs prorcfperata, 
quce in thefauris cccleltibus repofita eTt, 
quo tcinpore oportiino fruemur. Vb^ er- 
gonulla spparcnt fidei inditia, vbi nulla 
caritatis tcftimonia extant,ibi neq^ fpem 
vllam efle cozlcftis hDcreditatis, ex hoc loco 
Pauh concluditur. Papiftae hic contra 
2xvaAoyia/j fidci impingunt, dum infulfe 
cx hoc loco coUigunt operum merita.Non 
cnim hicde meritobonorumoperum los 
quitur Apoftolus, fed tantum tv Tr^oKy* 
/uSU/cf, id eft, caufam incitantem ad fidem 
&: dilectionem ponit. Potcft etiam ita con- 
ftrui,Poftquam audiuimus fidem veftram 
in Chrifto kfu, <5<^ dileftionem erga omnes 
fandos, gratias agimus Dco propter fpem 

rcpofi- 



A 

rfpolitani v 
f|]anafi)elr, 

dcf 
fcrmoncn: 
qiiod pcT' 

Quiaex 
iumeft,qui 
au{in\ inf 

mmmi 
ittnicoiiiiaiio 
crait. 

Qucin; 
niuiiJo et 
t;ficui 

liiniDci 

Aliotir 



l 



Stam 



m 



ntum po- 
ifpirifufx 
uerandum 



ifclperata, 
■po&ia rft, 
ir.Vbier- 
i,vbi nuli 
i Kd^ fpflD 
,fxhocl(xo 
bk coiitr3 
dum infullc 
nien'ta.Noii 
opfruinlo' 

1171) 115»«)' 

iainicaf'"'' 
[eni\'efti^ 

foptfrfpon 
rcpoli' 



A D C O t O S 
rcpofitam vobis in calis, id eft, proptcr 
gloriam immortalitans, quam eftis ade- 

pturi, atq^ haec pofteriorinterpretatio A- 
thanafijeft. 

De qua audiuiftis prius;, per 
fermonem uentatis fcuangelfj, 
quod peruemt ad uos, 

Quiaextra captum humanum pofi- 
tumeft,quicquid pi]' /peranr, ideo addit 
caufam inltrumentalem, qua illa nobis 
fpes allata eft, nimirum prardicarioncm 
Euangeli), quam per excelientiam fermo- 
nem veritatis nominat,vt ColoiTenfcs per- 
ftentconftantes inEuangeiio, quoddidt- 
ceranc. 

Quemadmodum & in toto 
mundo etiam frucftificat & cre^ 
fcit: ficut &muobis, exeodie, 
quo audiftis 8c cognouiftis gra^: 
tiam Dei in uentate» 

Aliorum excmplo eos animat ad per- 
ftandum in dodrina, 3i fimul cos, quod 
non fi-uftra Euangelium audierint, fed 
cum frudu Sc quotidiano incremento» 

Hic 



I 




Early European Books, Copyright © 2009 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of the Royal Library, Copenhagen. 

LN 81 1 8°copy5 



ET»IST. PAVLI 
H!c tiuo obfcrucmus » Primuiii, quod- 
nam iltobitAum E*iangclii,mmirum,gra 
tia Dei,idcrt, fauor,quo genus humanum 
compkAicur Paicr cocleftis propter Fili- 
um. Hacigitur differcntia a doArina Le- 
gis feparatur Euangclium. Lex enim iram 
Dei, Euangelium gradam prjedicat. De- 
jnde obferuemus gradus, quos liic Paulus 
ponit, qui funt prxdicare, audire, cogno- 
kerc, crefcere &: frudificare» Ideo cnim 
prjedicatur vc audiatur, ideoauditur vc 
cognofcarur, ideo cognofcicur, vt crefcat 
£c frudificcc. Non debet ergo Euangcli- 
um nobis effe veluti theorcmatum fpecu- 
labiiium KaraAK-li^ quoedam, feu noticia 
ociofa, fed cognitum fruiflificarc debet, 
coram Deo quidem v^ero cultu Qc timorc, 
coram hominibus vero diledione finccra. 
Qiii enim Euangclium audiunt, legunt, 
cognofcunt finc fru Au, id eft, fine timorc 
Dei 6C dilciftione, fibi maius iudicium ac- 
cerfunt, Imitemur iiaq^nos ColoiTeniium 
cxcmpium,ac ne finamus nos opcimo fru- 
d:u tam incomparabilis thefauri defiiitui, 
fed potius abundemus indies magis ma- 
gifq^ in omni cogniiione Sc fenfu.Cum ad- 
dit :Aquo die audiuiftis, laudatColof- 
icnfes a imdio,yt cxcitet ad diligentiam 

maio- 



ilD 

ii/,Mi,iilfof<^ 

Qucfnac 
liisabEpap 
iionoftro,q 
bisminife 

NuncAf 

(juiifiiih^ 

vnuniali(ju(ni( 
tonporis quiuij 

km & con 

Hl(jUiV£ 

t^ttltoiin in p 
"''al/ijujsinii 



sfaumanum 



locbinaU 
soiirairani 
dicat. Dc- 
lucPauliis 
irCjCOffno* 
Ideo eniiti 
juditur \'f 
,v[ crebt 
Eiiangcli- 
umlpecu- 
[w noticia 
:arc dckt, 
i&timorc, 
oneiincai 

ini, lcgi""» 
One tiinorf 
udiaumac' 
oloirenliiiiii 
>ptiinofni' 
iri deftitiii» 
tnagisn^' 

idatColol' 
^aenoani 



AD C OLO S S, 
maiorcm» Porro , quod veterem inter^ 
pretem fequutus,fru(flificat crefck, con- 
lunxi, ideo feci, quia in pcruetuftis exem- 
plaribus additur vox ccu|avo/<«A;/£)^, quam 
crefcens,intcrpretari licec. 

QLiemadmodum &: djdid:* 
ftis ab Epaphra, dilecflo confcr^ 
uo noftrojqui eft fidelis pro uo^s 
bis minifterChriftj, 

Nunc ApoftoJum Coioflenfium no-- 
minat, quem commendat, breuitcrqui- 
dem fi vcrba fpedes, copiofilTime vero, It 
quid fub jftis paucjs verbjs lateat,euoluas» 
Primum cnim vocatipfum dilcAum con- 
feruum,c|uo titulo figmficat, eum non eire 
vnum aliquem ex turba corum, qui tum 
temporis quauis occafione currebant 
proedicabant,Sed eximium quendam con- 
feruum 8d commiliionem , cumc^ dile- 
d:um,vt qui vera animi finccritate & cari- 
tate fecum in propagando Euangelio la- 
boret» Deinde vocac ipfum fidelem 
pro ipfis miniftrum Chiifti. Hocenim,vc 
alibi dicit^ in miniftris requii-itur, vtfide- 
lis aliquis inueniatur. Non cnim fatis eft 
roiiiiftrum efle, nifi redum dcRdckfit mi- 

nifte- 




Early European Books, Copyright © 2009 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of the Royal Library, Copenhagen. 

LN 81 1 8°copy5 



EPIST» PAVLI 
rifterium» Nec rufficic, fi quis paftor vo-- 
cetur,iiifi fidcliter in officio fe gcrat,qui 
vocatus efi:,nec5 quicunqp vcra docet,pro- 
tinus eftfidclis,fed qui Domino feruire, 
Chriftiqj regnum promoucre piadoAri- 
na ac honelta vita cx animo ftudct» Vt 
cnim vitam ornare docendo: fic dod:ri- 
ram ornarc viuendo decet, Hic locus 
sperte militat contra pfcudoapoftolos Pa- 
pae, qui faris efieputant tituhirn haberc, 
fucceflion3s prxiogatiuam. Cum interim 
parum foHiciti fintdcfidein officio prae- 
ftanda» Deinde 8c illos ( qui tamcn de fin- 
ceroEuangcho gloriantur) coarguit, qui 
ahud propofitum habent, quam Chrifti 
oloriam 8c Ecclefiae sedificationem, Non 
cnim paucifunt,qui redituum maiorem, 
quam animarum curam gcrunt. Sint igi- 
tur miniftri Euangclij huius Epaphrximi- 
iatorcs,acfcfideksinfando fuo minifte- 
rioprocbcant» 

Qui &C fignificauit nobis ue^ 
ftram dilcdionem in fpiritu» 

His fauorcm 5^ gratiam Epaphrae con 
ciliatapud Coloflenles. Solemus cnim cos 
magis ampkdi, quos fcimus crga nos fin- 

ccrc 



AD 

nriifloqui. Dfl 
fj,(]ii3tptrfpi 
jL^osliilelibus,f< 
ilffpiritu Deirc 
tofnintfrfi 
ntoruindileAioii 
proMcitur 
iioiiato,quopuri 
kdileciideft f 
fiiperkcta. Efti 
(ubieao.NOiU 
(itncdt, ^Wifi 

'«■'laiiiaiQniisv 
^"fiSf^impunrtdii 

f^optcrca 



V, , AD C OL O SS. 

P^orvo- cere affe.'los efle,ac de nobfs abfentibus ho 

Y^^f neftc loqui . Dileaionem in fpirjtu vocac 

Jclocet,pr^ eam, quoe per fpiritum aeneratur in homi- 

m im^ nibus fiddibus,feu qu? proficifcitur a cor- 

ipiado&j de fpiricu Deireformato. £ii:enimhoc 

'ltiidet.Vi difcrimen intcr fandorum &:nonrecrcne- 

:licdochi- ratorumdileAionem, SanAorum dikdio 

Hic locus proficifcitur ( vt dixi ) a corde fpiritu re- 

lofrolosPa- "ouato, quo purificanturaflfeAus. Ideocw 

Mm, & hxc dileAio'eft pura fanda, etiamfi non 

m mmm fii perfeda. Eftimatur enim a fua caufa & 

ido ptx- fubicdo . Non rcgeneratorum dikdio ex 

nicndefm- carneeft, quiKcrt impura 3c contaminata* 

iar§uu,q\ii ^^^o quicquid ab ea nafcitur,impurum eft 

amChnfo ^contaminatum. Et tametfis-op>a?<^.ucr/= 

3i\ein.Not Hocfetiam inEthnicis funt pcr fclaudabi- 

mrraioici '^s: tamen carnis viciofitatecontaminan- 

nt Sinti? ^"^-S^^mpuraeredduntur^cum contra vir- 

:paphrsit '"^^ ^^^"tus Chrifti in pi^s fandificantur. 

fuo minife Propterea & nos.ex quo die 
audiuimus, non defimmus pro 
uobis orare & petere^uc impka* 
piritu» '"'"^ agnitione eius. 

. gauifus Cn Colofl-enfium 

Epapb profedu in Euangcho, cerrifl-,mo indicS 
nusenim^^ oftendit, Nimirum, qubd afliduis preci- 




Early European Books, Copyright © 2009 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of the Royal Library, Copenhagen. 

LN 81 1 8°copy5 



EPI5T. PAVLr 

hm or«, vc Deum plenius cognofcant. 
Cum hac cognidone crefcit fides 6<:pietas, 
Id quod declarat, cum finem addit, nimi- 
rum,vt digne Domino ambulent, 

In onmi fapientia & pruden^J 
tia fpirituali. 

In qua re confiftat cognitio volunta- 
ris Dei docet, nimirum vt rev^e mentes in- 
ftrudae fint in Dei cognitione, 8c poftea 
prudenter excquamur ea, quae dodi fii- 
mus.Sapientia enim ad noticiam,Pruden- 
tiam ad aAionem feu 7r§a|»/J referiur, Non 
cnim fatis eft feruum nouiflTe voluntatem 
heri fui, nifi ctiam iuxta voluntatem eius 
rfaciat. Non ergoociofam contemplatio- 
jnem rerum profitetur Theologia, fed effi- 
lcacem noticiam voluntatis Dei requirit, 
n mcnte,corde, lingua, adeoc^p totis viri* 
)us incumbamus in hoc,vt iuxta verbum 
,cognitum viuamus, vnde fcriptum eft: 
Per hoc fcimus, quod agnouimus eum, fi 
iufla illius obferuamus, qui dicit, Noui 
cum, 3C prxcepta eius non feruat, mendax 
cft. Dicuntur autem lohanni feruare man- 
d^ta Dei, qui pro humanae fragilitatis ca- 
ptu, vitam fuam ftudent formare ad obfc* 

quium 



ilD* 
(|iii!!,iiDa.Ta'n 

Erogmdonefa 
onininaticahico 

liocloco.vifxp 
m scneris alic 
tur,per[(aiono 
lViccipiiur,Sji 

mk 

nOjOtpcroni 
omni opcrc 1 



iddit, niim. 



'oovolunQ 
temcntesin- 
ne,&pofte: 
.uxdodifu- 
iain,Prudcp 
cfcrtur, Nc 
volunuic 
luivtatemt!. 
:oi\ter 



)logia,fcic 

sDeirqiur- 

leo(|totisvt 

liuxtavcrk 

t fcnptuiBf 

(juiniusciiii^ 

li iidi, N- 

[eruat,nit"\ 

niferuarc^ii 

.fragilitaoi' 



A D C O L O S 5» 
quium Dd.Tametfi enim non potcft qmC- 
quam mortalium ad plenum feruare man- 
dataDei: tamen hoc principium firmiter 
tenendum efi:, quod vera cognitio Dei lic 
cfPicax, placeatcp E^o conatus nofter, qui 
cx cognitione hac proficifdtur» Porro, 
grammatica hic obferiianda eft,cum dicit: 
Inomni fapicntia, Omnis enim pariicula 
hocloco, vc faepe alias,non vniuerfalita- 
tem generis alicuius, fed rei cui adiungi- 
tur, perfeAionem fignificat.Sici.Corinth: 
J?. accipitur, Si habuero omnem Rdem, id 
eft, confummauflimam fidem edendi mi- 
raciila. 

Vt digne ambuletis Domi^ 
no, ut per omnia placentes, in 
omni opere bono frucf^ifican^ 
tes, & crefcentes in co^mtionc 
Dei. 

Multis verbis vtitur, quo magis llu- 
dium in Coloirenfibus excitet, Ambuhrt 
djgneDomino,placere Domino, inomni 
bono opere frudificaVe.crefcere in agnitio- 
n€ Dd.Hxc omnia necelfario cohaerent^yt 
proprij efl^cdus vere cognitionis Dd.Qiii 
cnim voluiitaiem Dd cToaius eft, in omni 

C 2 fapien- 




EPI5T» PAVLI 

(apicntia 8c priidentia fpirituali, is dignc 
Domino ambulare ftudet: ( ambulatau- 
tem digne Domino, qui jpfius voluntati 
ftudetperomnia fatisfacerc ) Qui ambu- 
lat digne Domino, is haud dubic Domi- 
no placct: Qiii Domino placet, fuo opere 
fruAificat magis : Qui frudificat, is Iiunc 
fruAum reportat, quod crcfcat in cogni- 
tioneDei magis, donetur fpirituali robo- 
re,toIerantia, patientia,gaudio,ideo fequia 
tur: 

Omnirobore roborati, lux* 
ta potentiam gloriae ipfius , in 
omni tokrantia 8>C patientia, 
cum gaudio, 

QLiia vires noftroe adeo diminutac 
funt 8c debilitatae, vtnobis relid:i nihil di- 
gnum Domino faciamus, nec polTimus 
fru Aificarc, nifi quae funt mortis» FruAiJS 
enim radicemfapit. Idconunc addit de 
facultatefruAificandi,qu3e nobis fuppedi- 
tatur a Domino, qui fecundum glorio- 
fam fuam potentiam nos robuftos 6<fva- 
lidos reddit, ad ea praeftanda, qux &r ipfi 
grata funt d' nobis falutaria,ad omnem 
toierantiam patientiam cum gaudio. 

Tole- 



jEpjiiiiias, Pat 

jjwrbiimla 
iojcilicrtfpii 
MrainCliril 
Hucperanctp 
M,(\m pof 
p:er iufticiam, 
goumcoclorui 
gemitlubciu 
bemioncmf 
mnm 

Pomk 

™,ii].Tjruniv 
t2tcinDei,p(tar 



)Qiiia4ii. 

3Cff,fu00p(l( 

MatjishuK 
i^rin cosni- 
Itmliroh 
Ojideofqui: 

oratijiux'. 
jpCuSjin 
patientia, 

10 dimm 
dictinihildi' 
lec poirimiii 
rris. FniJ 
jnc additii! 
)bisfupp«^ 
dum glonO' 

[a,qu^ti'iff 
j^ajoinnts 

' Tolf- 



AD C OLOSS» 
T oleranda eft, qua ferunt prj praefentcs 
acrumnas. Panentia eft,qua patientercx- 
pedant liberationem . Maitpo0uA'a enim 
ad verbum longanimitas eft. Cum ^au- 
djo,fcihcetfpirituali,quod concipitu^ ex 
fiduciain Chriftum, & exfpe liberationis. 
Huc pertinet promiflio Domini Matth; 
Beaii,qui periecutionem patiuntur pro- 
pter iufticiam, quoniam ipforum eft re- 
gnumcQzlorum. Qui igitur patitur, crfi 
gemitfubcruce, tamen gaudet intuensh- 
berationem promilfam, 6c eft beatus pro- 
pter euentum» 

Porro, haec periocha graphicc depin- 
git, qualenam debeat eiFe" piorum ftudi- 
um, nimirum vt ex vcrbo difcant volun- 
tatcm Dei,pctant roburprseftandi ea, quae 
imperantur,acita frudificent^ crefcantc^, 
donec fuum curfum abfoluerint, dC ad 
metam peruenerinc. 

Secunda EpifioU pars, 

VT fibiviam fternat Apoftolus ad fc- 
quentem catagraphen, redit ad gra- 
tiarum adionem. Nam hac ratione dilabi- 
tur in fecundam Epiftolac partem, quam 

C } • cxc- 



I 



Early European Books, Copyright © 2009 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of the Royal Library, Copenhagen. 

LN 81 1 8°copy5 



EPIST. PAVLI 

cxegeticam efTe dixi, Condnet autem pfe- 
jiam defcriptionem Chrifti, 8c commemo- 
rationem beneficiorum ipfius, vtitanon 
folum confirmet doArinam Epaphrae pa- 
rochi Coloflenfium, verum etiam plenam 
Caicchefin tradat de Chrifto eiufc^ benea 
|icrjs,aduerfus omnes corruptelas ludaicas 
Sc alias, qu3e tum contra perfonam, tum 
contra officium Chrifti eo tempore fpar- 
«yebannir, ad obruendam lucem Euange- 
Irj. Porro, huius defcriptionis hic eft or- 
do. Primum, gratiam Patris cocleftis er- 
ga nos defcribif. Deinde bcneficia Chrifti 
commemorat, defcribitc^ Chrifti perfo- 
nam.Tum accommodat ad u7ro8£cr//j,Chri 
ftibeneficia communicata Coloflenfibus, 
oftendendo ca ad omnes, qui Chriftum fi- 
de recipiunt,pertinere. Venit enimChri- 
ftus ad feruandum, quod perierat. Hinc 
dilabitur in commendationem minifterij 
verbi, per quod illa beneficia nobis offe- 
runtur. 

Gradas agentes Deo Sc pa^ 
tru ' 

Ita habent emendatiora exemplaria 
graeca. Quoties has duasvoces coniun- 
gitfciiptura, expriore, nempc Dei appel- 

latio- 



flitprjfentia 

tondpifndiis 

ofcndamus. 

appelladone.c 

KrnuiD crga r 

inumrobisvi 

Ddfiliumin 

mus cuecti, 

ticm,acipfu 

kc paicrno 

busnofoiz 

mihi, 

iinnanonfi[0( 
dapcnetfcijb 
foinjdiucrfit 

Qiiiidc 
mi 

neosadpai 
ditatfminj 



II 

ftiainpknjp 

)tflasludaie 
3ibnain,tuii! 
mpore fpai- 

Bshicerror- 
iscodeftiset- 
lefidaChtifti 
'linfti pcifi^ 

loloffcnfibus. 
iChriftumi 
ii enimClin 
crierat. Hir: 
em miniftfl: 
ianobisolli' 

)eo&p 

pfDdapP^' 



lanone, difcamus maicftatcmDeiintuerf, 
cius praefentiam &: omniporcntiam cogi- 
tare, vnde in cordibus noftris timor Dei 
concipiendus eft, ne tantam maieftatem 
offendamus. Ex pofteriori, ncmpe Patris 
appellatione, difcamus affcAum Dei pa- 
lernum erga nos, vnde in mentem pri- 
mum nobis veniat, quod per vnigenitum 
Dei filium in hunc dignitatis gradum fi- 
mus eucAi, quod Deum habeamus pa- 
trem, ac ipfius cenfeamMr filfj» Deinde ex 
hoc paterno affedu accendatur in cordi- 
bus noftris vera erga clementiflimum pa- 
trem fiducia, Sic enimdecet, vt noticiae 
refpodeat aff^cAus 8c aAio, vnde fit,vt do- 
ftrina non fit ociofa contempIatio,fed cor- 
da penetret, ihicp varios moius pro do- 
flrinae diuerfitate excitet, 

Qui idoneos nos reddidit, m 
partem fbrtis fandorum in lu^ 
mine, 

Caufa gratiarum aAionis eft a b*ne- 
ficrjs patris cocleftis, qui nosreddiditido-» 
neos ad participandam fanAorum haerc- 
diratem in lumine, id eft, in rcgno Chrifti, 
Hicprimumobferuaj quodnoftr* falutia 

C 4 priii;* 



Early European Books, Copyright © 2009 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of the Royal Library, Copenhagen. 

LN 81 1 8°copy5 




EPIST, PAVLI 

prindpium fit paterna patris ccclcHis gra- 
tia. Dcinde, quod ex nobis ipitsminim^ 
fimus idonci ad tantam 
hsereditatis participationcm , qui natura 
fumus filij irx^S^ in tenebrarum regno pro 
ptcr peccatum conftituti.Humiliemur igi- 
tur ac feponamus omnem arrogantiam, 
proftrati nudi coram patreca:lcrt:i,(S(: certa 
fiducia expedantcs a Deo, quod adeo pa- 
ternepromittit» 

Qui enpuit nos de potcftate 
tenebrarum, & tranftulit in re^* 
gnum fili] dilecflionis fua?» 

Expofitio cft praeccdentis fentcntiar» 
Apcrtius enim 8C clarius, quomodo nos 
Deus idoneos reddiderit, vt eflemus con- 
fortes fandorum in lumine,exponit. Ob- 
ferua aVT/0£cri/j duorum regnorum, quo- 
rum ALTERVM cft tenebrarum, id eft, 
jgnorantiaeDei, lu(flus,exitij, perditionis, 
cuius princeps eft Satan, in quod regnum 
propter peccatum totus mundus demera 
fus eft.Hoc regnum,vt vitqs munitur,am- 
bitur flagitijs,turres habet crimina 8c arma 
quarumcunc^ turpitudinum molimina: 
Ita ipfius poteftas in mortem damnatio- 

nemq; 



to,ideft,nc 

incjuodrcgni 
fdmiir. At(j 
onumfiliidil* 
kovnigenitc 
tainhocdq 
aJoptauiiCi' 
riam, 

Poirdfi 
plusfffij/ 

ffiCurDeus r 
ydubieli 
«iilectiinipfo, 
vtvnigcniiui 
Jliiianonii 

llKJlIC 



illodos 



exp, 



Early European Books, Copyright © 2009 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of the Royal Library, Copenhagen. 

LN 81 1 8°copy5 



'i^luinaraij 
nmregnopro 



irigi. 



srrogantijm, 



:potcSatc 
ulit mii 

is {entcnni, 
jomodo m 

xponit. Oli- 
iorum,quf)- 
ranim,i(l<ii 



luodregnuJ 
ndus denKP 
Biunituf.»"^ 



AD C OL O SS. 
nemq^ eorum,qui fub Satana pnndpc mf- 
litant tcndit. ALTERVM rcgnum eft regnu 
lucis,id eft, noticiae Dci, gaudrj, liberatio- 
nis 3c falutis, cuius princcps eit Chriftus, 
in quod regnum ex fola Dei gratia trans- 
ferimur. Atq^ ideo addit Paulus, in re- 
gnum filij diledionis fuac. In Chrifto enim 
fiho vnigenito & coseterno, caros nos ha- 
betjin hoc elegit, in hoc vocauit,credentes 
adoptauit 8c iuftificauit,in fui nominis glo 
riam» 

Porro cum dicit, Filrj dileAionis fuae, 
plus credo Paulum voluilTe infi!nuare, 
quam fi dixiflet,filij dilecfti.Nam 5«: Filium 
de fubitantia Patris, 6c eundem caufam ef- 
fe, cur Deus nos diligat , hoc Epitheto 
haud dubie fi^gnificat. Nos enimfumus 
dikdii in ipfo, ipfe vero patris diledio eft, 
vt vnigcnitus filius, de fubftantia patris 
ab aeterno natus» 

In quo habemus redemtio^ 
nem, per (anguinem ipfius, rc^ 
mifsionem peccatorum^ 

Modus translationis noftri in re?num 
Chrifti exprimitur. Autor cft filius Dei 

C s Icfus 



r 



Early European Books, Copyright © 2009 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of the Royal Library, Copenhagen. 

LN 81 1 8°copy5 



I 



EPI5T» PAVLI 
fefusChnftiis patri obtemperans. Merf- 
lum eft fanguis Chrifti, hoc eft,hoftia pro- 
piciatoria, qua omnia peccata mundi ex- 
piantur, iuxta ilkid : Ecce agnus Dei, qui 
toUitpeccata mundi. Item,Sanguis Chri- 
fti emundat nos abomni ocvo/xi'oc. Cum 
hoc precio pugnat vniuerfa doArina Pa- 
pae, de fatisfadionibus, meritis 8C indul- 
gentijs&'c. Redemtio huius fatisfaAoriae 
hoftiae &r fruiftus, eft remifiio peccatorum, 
hoc eft.abfoiutio feu iuftificatio a peccatis, 
quam oportet fide accipere. Hic rurfus 
ruif, quicquid homines de falute confe- 
quenda comminifcuntur, extra Chriftum, 
Ad huius loci vbcriorem declarationem 
referatur tcrtium caputad Romanos, ab 
hoc loco, Nunc autem fine lege iufticia 
Dei 6iC,vf^ ad finem capitis. 

Qlh* eft imago Dei inuiCu 
bilis« 

Summam beneficiorum Chrifti pro^ 
xime praecedentefententiacomplexus eft, 
iam perlonae defcriptionem iuftam aggre- 
ditur, ac Primum oftendit, quae fit natura 
fili] Dei» Deinde,quanta potentia fit ipfi- 
xis» Ttrtio,qual€ fic regnuin dvis peculiarc. 

Vc 



1 

\'[io[ciiinai 
gfiiniimag 

Priinum.qiiK 

df, ([iiivl, 
Tiiiii,quonio 

(Si'(]U0II10doi 

usinuilibilis, 
libilis. Pofei 
nx nim co 
teapiat, 



00,1(19 curain 
Jniraini, Ciini 
iai%d,iitt 
opingii&ddi 
«lilioiiiinai 



mcnticdtpoB 
^proprii 



I 




Early European Books, Copyright © 2009 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of the Royal Library, Copenhagen. 

LN 81 1 8°copy5 



a 



ijs. Vt autem naturam filq Dci oftendat, vo- 

Wiapro cat eum imagincm Dei, idc^ non fimph'- 
Jmundia. dter, fed Dei inuifibilis, Hoc vt dextr^ 
?WsDd,(jiii intelligamus, ordine haec excutienda funt» 
JnguisCliri' Primum, quid fit ima^o in scnere. Dein- 
'o/ti?. Cum de, quid, quotuplexqtj itt imago Dd. 
lodrina Pa. Tum, quomodo Chriftus fit imago Dei, 
is & indul- & quomodo in Chrifto imagine Dei, De- 
rarisMorii us inuifibihs, reddatur quodammodo vi- 
laatorum, fibilis. Poftremb, quid fides cum doAri- 
ioapfccar/j, tum confolationis 8c exhortationis 

Hicrutfus hinccapiat. 
&ke conf(- 

. Chriftuiii Imago quid fit, non eft obfcurum. Eil 

:daiaiion(ffi «"J"^ rei aficuius exprefiio feu reproefenta- 
tomanos,i tio,idcj ciim in anima hominis, tum extra 
' leoe iufw animam. Cum enim mens humana cogi- 
° tat ahquid, imaginem quandam rd velu- 

ti pingit 8c dehneat, vt quoties cogitat ah'- 
lcirf hominem notum abfcntem, mentc 

quafi dehneat corporis figuram, quam in- 
tuetur deabfente cogitans. Ad eundem 
modum pidror manu exprimit definea- 
, mentacorporis,cuiusimaginempingit,vC 
jmplcxus abientis formam, quantum fieri potefi, re- 
iuftaini'^ ferat 3C repraefentet pida imago . Hanc 
propriam fignificationem ima<yinis 
irenna lit'P manifeftum eft, cjuam appellationem vcr- 



lliril 




E P I S P A V LI 

bum Dei accommodac filio Dei^vt aliqiio 
modo vmbras quafdam tenues tantae rei 
c5rideremus,ac vocat imaginem Dei-,quae 
ipfum Deum repraefentat & refert^ Sed 
hxc duplex eft, naturalis nimirum-,&: gra- 
tuica. Naturaiis Dei imago in folo Chri- 
fto efl:,&: eft duplex, Eflentialis^ &: per glo- 
riam virtutis ^ ElTentialis eft eiufdem ef- 
fcmidc cum patre, coaeterna &' coacqualis^ 
Vc enim in nobis cogitatio format i magi- 
nes rerum, de quibus cogitamus : Ita Pa- 
teraeternus fefeabocternointuens &:cogi- 
tans, gignitimaginemfui* Sed nos non 
transfundimus fubftantiam in imagines 
illas in mente formatas,quae reipfa funt fu- 
bitxSd euanefccntes acliones^ At Pater 
aeternus ab xterno gignit imaginem^com- 
municata ipfi eiTentia ♦ Hanc edentialcm 
Dei imaginem^hoc eft, Chriftum domi- 
num, Epiftola adHebraeos vocat chara- 
cflerem fubftantiae Patris, hoc eft^ imagi- 
rem fubftantialem, qua filius c(kop.oi>(fio(^ 
cum pcrfona patris, vocatur 8c Aoy@^ ca- 
dem ratione^ Vt enim in nobis imaso con 
cepta eft Aoy^, i'd cft:, veibum mentale : 
ita filius Dei Aoy©^ cft aeterni patris, inef- 
fabili ratione communicata eflTentia ab x- 
terno » Imago Dci per gloriam virtutis 

(quam 




obfifvocat)! 
Jjoperum di 

Iiintasp2ifrna 
luininChriftc 
imnienfain k 
\ir(ytcmac^ 
manunijiii fo 
ima3neloc\u- 
lippe^quivii 
(\uom vi 
ttlaiius)/jfl 

fDpntfoiDsdiu 
luaDeusnobi 
dammodoiti 
^Kvirtuffidji 

^fflliui,quij 
flimptopria, 



^^Nuiul 



l 



o 



'd nos non 



1 m2^m 



nem^com- 
cffenrialm 
um domi- 



AD C O L O S S. 
(quam Epiftola ad Hebrscos cc7rauV«c^/xa 



iiDd,to vocat) eft, qux refulget in Chrifto 

Kfm.' ^^^''operum diuinorum virtutem, in qua 

ifoloCiiri. 
)&'pcrglo- 
dufdcm ef- 
coacquala 



6c patris co^Ieftis potcntia gloriofa, &f vo- 
luntas paterna confpicitur. Ita enim fe to- 
tumin Chrifto patefecit Dcus, vt in ipfo 
immenfam fuam bonitatcm , fapientiam, 
virtutem ac ^AwOpcoTrja/j crga genus hu- 
manum,in folidum declarauei^ . Dehac 
imagine loquitur Dominus fohan:i4.Phi- 
lippe, qui videt me, videt <SrPatrem. Ec 
quoniam virtutis limiiitudo ( vt inquit 
Hilarius ) non poteft efle diflimilis natu- 

r3e,reAc ex virtutis fimilitudine eflentise ft- 
lalunrii/' militudo concluditur, Virtus enim Chri- 
M Vm fti praefen tis diuinitatis vifibilis eft imaao 
- -n.. Deus nobis, per fe inuifibilis, qZol 

dammodo rcdditur vilibilis. Nec poteft 
hxc virtutis gloria Prophetis aut Apofto- 
ocat chara- lis tribui,qui diuina opera ediderunt.Non 
i, imagi- cnim propria, fcd Chrifti virtute & inuo- 
^ip^m^ catione id fecerunt, ad confirmandam 
[llTf^a Chrifti gloriam, Atq^ ita Chriftus cft ima- 
limagocoi go xterna aeterni Patris,primum pcr efl"cn- 
jnmentalt: "'amjdeindepervirtutisgloriam. 
patriM"^' 

^aaiihi- Porro, imago Dei per gratiam ea eft, 

,j] viriutis fecundum quam primus homo fadus 8c 



European Books, Copyright © 2009 ProQuest LLC. 

3s reproduced by courtesy of the Royal Library, Copenhagen. 

1 1 8° copy 5 




h 



'r 



nvisT. P A V L I 
formatus fuit, iuxta iilud GeneC i. Fada- 
mus hominem in imaginc nofl:ra,<S^ fecun- 
dum fimilitudinem noftram. Haec imago 
per lapfum Adse abolita cft, & a Chrifto 
rurfus per regenerationis gratiam repara- 
cur.Qijare ex reparatione iudicandum eft, 
quid qualiftj fuerit illa imago» Paulus ad 
Ephef.4. in hunc modumfcribit: Dcpo- 
fiite iuxta pnorcm conucrfationcm vcte- 
rem hominem, qui corrumpitur iuxta ccn 
cupifccntias crroris . Renouamini vero 
fpiritu mentis veftr3e, & induitc nouum 
hominem, qui fecundum Deum creatus 
cft, in iufticia &: fanftitate veritads» Et ad 
ColoflI?.Exuentes vetercm hominem cum 
adibus ftiis, 8c inducntes nouum, qui re- 
riouatur in agnitione Dei, fecundum imas 
ginem ciu6,qui creauit iilum. Ex his duo- 
bus PaUli teftimonrjs perfpicue intelhgt 
potcft, quid qualifc^ fit imago illa, iuxta 
quam conditus fuit primus homo, qu3C 
eadcm rcparatur in homine per Chriftum» 
Pnmum iiac^ hic conhdcretur avriesar^ 
noui dc vcteris hominis. Deinde quid fin- 
guhs tribuatur, cx quibus clara concludi- 
turimaginis definitio. Vctus homocx- 
tra dubium eft vicioiitas omnis, quae irrc- 
pfit in hominem per iapfum Adae» Nouus 

bomo 



n 

iiiflwr. Va 
ciKupifcentt 
hunturagni 

lindiias,iuiti 
liomoabim; 

lioniofii,qui 
tor, fequia 
meffefpirii 
mens agnofc 
(empetat,5i 
quium adi 
AlumnMj 
Deoni,aii 
mlhm 

inennslic feii 
&coriscoii]i 
voluiitatis,(j 
Etdelx 
fekri.Pnn 

liVotiis^af 

oneinpe^ 
cordca'jj( 





Early European Books, Copyright © 2009 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of the Royal Library, Copenhagen. 

LN 81 1 8°copy5 




l 

;rf.i.Facia. 

.Hxciitiago 
&aChnfio 
itiam repara- 
bndumeft, 
3. Paulusaii 
ibit; Dcpo- 
ionan vck- 
luriuxiaccn 
)uan\ini verd 
duiit mm 
)m creaius 
mtis, frad 
)minenicuin 
uum,quite- 
iundumima: 
. Exhisduo- 
icue in* 
jgoillajiuxQ 
slionio,cii« 
pffChrif» 

ndequidfr 
araconduiii' 
tuslioniofl' 
nis,qi»>"'' 



AD COLO^^. 
homo eft, qui pcr regcnerationfs grar/am 
nafdtur, Veteri homini tribuuntur error, 
concupircentia,prau3eacJ:iones» Nouo tri- 
buuntur agnitio Dei, mcntis rcnouatio, 
fanditas, iufticia «S^c. Cum crgo nouu» 
homo ab imagine Dei dicatur, d' nouus 
homo fit, qui ex rcgenerationis gratia na- 
fcitur, fcquitur imaginis huius reparatio- 
nem efTe fpirituaiem regenerationem, qua 
mens agnofcit Deum, voluntasDeo ob- 
temperat, 8c affcAus omnes Deo in obfe« 
quium addicuntur, Proinde imago Dci 
cfl: fumma imegricas mcntis agnofcentis 
Deum,cordisobedicntis Dco, (Sraf^cAu- 
um Dco fubicAorum. Aut ( fi placet) brc- 
uiuSjin hunc modum : Imago Dei eft vera 
mentis lux feu noticia dc Deo, voluntatis 
SCcordis conucrfio ad Dcum, ac hbertas 
voluntatis, qua Deo hbere obtcmpera- 
mus. Et debct hxcimagoduphcitercona 
fiderari. Primum in Chrifto homine, idc^ 
KCT 'd\oxbhy &'eft fummaintegritas mcn- 
tis, cordis, affcAuum, atc^ adeo omnium 
Virium in Chrifto homine, qua Dco con- 
formis cfl. Dcindcin alrjs hominibus coli- 
deratur imago Dci,quc in regcncratis qui- 
dciitindics illuftrior, pofi: vero rcfurrctfti- 
oncm pcrficictur, quando non folii mcntc, 
corde affedibus, vcnl etiam corponbus 

Chrt- 



PAVLI 

Chrido conformes crimus, quemadmo- 
dum Paulus i,Corinth: 17. & ad Philip: ?♦ 
docet. Porr6,qu6d Paulus i.Corinth:ii. 
virum imagincm gloriam Dei dicat, id ^ 
alio fit fenfu. Nonenim pcrtinetad fan- 
aitatem 8c puritatem cordis, fcd ad cxtcr- 
nam ordinationem Dci,qua vir muHerem 
anteceUit,In qua regloria fcuimagoDci 
quodammodo confpicitur, qucmadmo- 
dumin omni principatu» 

lam dodrinae colhgantur neccflariae, 
cum ad nos confirmandos, tum ad confu- 
tandos aduerfarios . Primum igitur cx 
co,qu6d Chriftus dicatur imago Dci, qui 
cft inuifibihs, colligantur dux dovftrinar» 
Prior, quod Chriftus fit natura Deus, cft: 
enim naturafis dc fubftantiahs imago Dci. 
Dcinde, quod Chriftus fit aha perfona a 
Deo patrc» Ne<^ enim ipfc fibi (inquic 
Hilarius ) imago eft quifquam, fed eum, 
cuius imago eft,ncceffe eft vt imago dea 
monftret» Imago ctcnim cft rci ad rem co- 
sequancUe imaginata &: indifcreta fimilitu- 
do, Eftergo pater,eft 8c fihus,quiaimago 
patriseft fihus. Ec quiimago eil:, vt vere 
imago fit, fpcciem necefleeft &:naturam, 
di eflentiam/ecundum quod imago eft, in 



AD 

ftlistfltaud 
viklociisci 
fjfldc filiol 
ioshsreiicos 
ffrfonapcrud 
a'piosliicloai 
jei,quodvcrc 

(ii(sftudcanni! 

doinnoccnus 

mus, 

m 0(1) 
f/cati, 



omnein 



l 

dPhilip:5. 
Corinin. 
)cidicat,i(l 
inetadfm- 
cdidato- 
irmuliereni 
liiTiagoDd 
luemadmo' 



naiiconfu' 
1 igitur a 
oDa',qui 
dodrinar. 
aDeus,elt 
magoDei. 
.perfonaa 
ibi(inquit 
ii,fed eum, 
[imagode 
ladrctncO' 
etaOmito' 

^quiaima?'; 
)elt,viv« 

ifli3gocft,i" 



... C OL O SS. 

fehabcatautoris. H^^cHilarius. Prxur^ 
vt hic locus confirmat articulum no(hZ 
fidei de filio Dei: Ita refutat Arianos & 
alios haereticos, qui dc Chrifti natura & 
perfona peruerf^docuerunt. Confolatur 
a^pios hicIocus,<Sc fiduciam in ipfisau- 
get, quod vcre fint rccepturi amifTam per 
peccatum imaginem Dei. Monetq, vt in- 
dies ftudeamus, qu6 h^rc imago maWs 
magifq; in nobis refuIgeat,quod fit qu?n- 
do innoccniix,iufriciae,fan Atati, rcliquif- 
<]ue virttttibus Chriftum induti, ftudebi- 
mus, 

Primogenitus omnis crea* 

Vt"atiuitatemChrifti:«ernamicrc- 
^«turse fadura fecernat,ante omnem crea- 
turam eum genitum tcftatur. Dicitur 
cn,m primogcnitusomnis creatur^, quia 
ante omnem creaturam genitus. Vnde in- 
^lligitura^ aeterna eiusa Patre oenitura, 
& quod mmime inter creaturas Iit nume^ 

duditur. QuKquid enim rerum exiftrr 
vel in creaturis ponendum efr, vel extra 
omnem creaturam, Si eft extra crearuram 
omncm/uiife neceife eft anre omnem crea 

^ turam. 



Early European Books, Copyright © 2009 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of the Royal Library, Copenhagen. 

LN 81 1 8°copy5 



E P I 5 T. P A V L I 

turam.quod foli aetcrno Deo conuenit,qui 
«ft Patcr,Ao^v(^ 8C Spiritus fanaus, Qua- 
cum filiusDeihicprimogenitusomnis 

creaturae dicatur, Sequitur eum minimc 
in creaturarum album cogendum efle, vt 
quivekiti primogenitus ; ita <3^vnigeni- 
tus fit filius Dei, folus ab efl"entia Patris ab 
3cterno gcnitus. Hic igitur obferuemus 
difcrimen inter Chriftum dc crcaturas. 
Item inter Chriftum filium Dei vnigeni* 
tum, SC alios non natura, fed adoptione fi- 
lios,'qui nafcuntur quidem aDeo,non ta- 
men a fubftantiaDei, fed per regeneratio- 
nis gratiam cum in Deum credunt,loan.i* 
Dedit potcftatcm vt filil Dei fierent, qui 
credunt in nomen eius. Hi ergo incipiunt 
cflc filii, q"i antea non erant. Ille primoge- 
tusacvnigcnitusDei fiHus ab aeterno eft 
seternus filius per naturam, 

Quomam in ipfo creata funt 
omnia* 

Ratio proxime praecedentis propolt- 
tionis ab ordine caufarum <S<: eftecfluum. 
Omnia per ipfum creatafunt. Ergoipfe 
cft ante omnia. Necp enim fieri poteft, vt 
caufa fuus effcAus fic prior ♦ Praepofitio 




II aJ caufam 
Etiliiim, pff' 
k, 

■ Quift 

(crra, 

AmpEfia 
ris,ciuz diuiG 
rum mm 
&uinT(cq)i 

va» 

toijinincocli 
«nditumcfft, 

Sualm 

W 

«'riiiife. p 




Early European Books, Copyright © 2009 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of the Royal Library, Copenhagen. 

LN 81 1 8°copy5 



wtusoninii. 

um mininii 

diiin£ffe,vi 

i&vnioeii 

lUaPatrissl 

oblcrueiny! 

y creaturiN 

}ei \^njgaii: 

^doptionefi- 

iDio^wonra- 

[rrecmo- 

rfdunt^loiiii 

|flfierfnt,(f 

irgoincipffi 

jlleprimo;: 

ab aeieinoi 



t 

leni 



tafe 



lenospiT 
|cfectii"! 

fifripoi 



AD COLOS^» 
<J/,hic pro<f/a pomtiir, mox cnim eah- 
dem fcntentiam repetcns tP/a ^utS dicir, 
vt ad caiifam efTicientcm rcferatiir fcil 
mcdium, pcr quod omnesrcs funt con- 

Qu^ in coclis Sc qusc m 
terra* 

Amplificat rationcm diuiiionc gcnc- 
Ws, quae diuifio ab applicitis feu iods re- 
rum creatarum fumta c/l. Nam ccclum 
& tcrra rcceptacula funt crcaturarum. 

ViTjbilia&mmfjbilia. 

^ Subdiuifio a rcrum qualitare. Quic- 
quid rcrum eftcum vifibilium, tuminui- 
iibjlium in calis ,S^in tcrra, pcr Chriftum 
conditum cfle. 

Siue throni, fiuc dominatioi» 
nes, [jue principatus^ fiue pote^ 
ftates» 

OmiiTa priori rerum, ncmpc viCibi^ 
liumfpecie altcram, quae cft rcruminui- 
libJljum fubdiuidit, ne quiscximeret an- 
gelos, aut alias creaturas cximias Dei in- 
ujlibjles » Ponit autem hic quatuor vo- 
ccs, quarum Primum lignificata aflign»- 



Early European Books, Copyright © 2009 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of the Royal Library, Copenhagen. 

LN 81 1 8°copy5 



EPIST. PAVLI 

bo, Dcinde, quid Paulus ex his concludi 
velir, oftendam* 0oov(^ proprie fignifi- 
cat rcllam fcu fedile,deinde K.aT o^^ox^ fo- 
lium iudiciarium,feu paiacium regale,vn- 
de metonymice ipfam regiam dignitatcm 
fignificat. Pfalm;44»Thronus tuus Deus 
iiTfeculumfcculi. Interdum per thronos, 
maieftatis diuinae nuncios, nimirum ange- 
los inteiligunt, quemadmodum hunc 
prxfentem iocum veteres interpretantur, 
Reiiquae tres voces funt, dominationes, 
principatus, poteftates, quarum Prima fi- 
gnificatur relatio fuperiorum ad inferio- 
rcs, qua domini fubditis dominantur 8C 
imperant. Altcra fignificatur principacus 
ipfc feu emincntiae dignitas.Tcrtia, lus im- 
pcrrj notatur. His appeiiationibus non 
diftinguuntur angciorum ordines,fcd po- 
tentia 8c gioria Dei indicatur, qui per an- 
gelos agic . Hi ideo poteftates, domina- 
tioncs Sc principatus dicuntur, quia excr- 
cent potcftatem fibi a Deo datam per Chri 
fium, per qucmcreati funt. Sedquohaec 
fpctftantC Paulus hac diftributione omnes 
creaturas in ordincm cogit, 8c fubijcic ei, 
per quem omnes creacurae func condicoe, 
idc^ vc emineac diuina Chrilti gloria, qui 
cft primogenicus omnis creacurae» 

Omnia 



OniniV 
ficreata 
c,Tinia,&c 

Poftdifd 
io\iuerfalifi 
craturamabit 
limuleft cot\g 
dam,quibus( 
(OT,5ic|uai 
muiHjijuciifl 
ipiiiiS(i/i///u|il 

iplliniolorifica 
luCliriftidiiiiii 
wmconcluilia 

Mlliaiiir. Qj 
'"nnoftnin^ 



prieGoni. Omnia per iplum & in ip* 

T2f(oxko- Tum creata funt, & ipfe eft antc 

»regaie,va. omnia, & omnia in ipfo confi^ 

"^'§7 ftunt. 

uswusDaii 

per (hw poft diftribudonem, ad nus addi- 



iiiirumanj(< 

0 



dum ki 



to vniuerfali figno, redic, ne quis vllarti 
creaturam ab impeno ChriTd exdperet, ^ 
iterpretannii, fimulefl: congenes attributorumquorim- 
lominadonfi, dam,quibus diuinitas (Sfgloria Chrifti af* 
rumPnmali feritur,(S<: quatuor Chrifto tribuuntur, Pri- 
\li inferiO' mum, quod omnia funt per ipfum : vndc 
i/ninanturi ipiiusdiuina potentia aftruitur. Deinde, 
rprindpani! qudd omnia func in ipfum, id e/i, in ipfius 
erii3,iusini- gIoriam<S(:laudem, feu in eum finem, v£ 
ionibus non ipfum glorificent 6c celebrent: vnde <S: «^Io 
lines/cdpo- ria Chrifti diuina, &: finis rerum condita- 
:,(|uiperan' rum concluditur. Tertio,qu6d fit antc 
ii6,domina' omnia : vnde rurfus aeterna eius diuinitas 
ur,quiacxer colligitur » Qiiarto, quod omnia in ipfo 
itampffCb confiftant : vnde ipfius aeterna prouiden- 
SedquoliJf t^a? qua omnes res,quafqj in fuo ftatu con- 
urionconwf ^"^«uat, commendatur. Hxc omnia ludici- 
^ fubijdtfl noftrum dc filio Dei formare ac fidu- 
funt condii^ ^^^"^ ipfum alere debent, vt cogitemus 
^"""^ noftrum per Chriftum habc- 
= rcj&cdconditosclfe, vcipfeanobisglo- 

D 3 rificc- 



rificetur. Hunc noftrDe conditionis finem 
Diabolus impedire conatus, hominem iti 
peccatum pertraxit, vnde rurfus libera- 
mur credentes per eundcm, per quem pri- 
mum creati fumus . Quare, Chrifto non 
folum primam «reationem, ve rum etiam 
7raA*'>vv^criafJ, qua efficimur filij Dci, de- 
bemus. • , 

Et ipfe eft caput corporis Ec^ 

Oftenditjquae fit natura filij Dei,quan- 
ta(^ potcntia 8^ gloria, nunc quale fit eius 
regnum peculiare in Ecclefia, declarat, Ac 
primumvocat ipfum caput corporisEc- 
clefiae,qua appcllatione quatuor nobis ex- 
pendenda infinuantur. Primu,qualis'nam 
iit myftica iila coniunciioChrifti cum Ec- 
clcfia» Secundum, quantaEcclefix bene- 
ficiaa Chrifto capite conferantur» Tcrti- 
iim, imperiumChrifti in Ecclefia» Qiiar- 
cum,qualis'nam fit vnio membrorum,feu 
quomodo in corpus Ecclefiae reponamur, 
coalefcamus ac crefcamus. 

Quantum quidem ad primum atti- 
nct, hoc tenendum eft. QLiemadmodum 
caput naturale cenis iunduris, cum fuo 

corpo- 



Sii,no,arc2ni 
nfiioinyftico, 

fi[.Kainindfl 
(lt!iam(lifdt.i 
potcorporiprt 
fOBS curair. g 

ffUCCpCtilVt 

miiatibusgW 
aliquwdocu 
temur.Ni 
glonfon/jT?;' 

Qink ki B 
modoliicfinl 
'Mifinuanir/ 

Et^falutrt 

^•5«i(]iiaii 
iiosicftttro! 

P^ocuiiil^p 

["ofpJriti/vi 
^"sfpirinij. 



jrfuslibjrj. 
«ciueinpii, 
Chnfto m 
vtrumtoi: 



quaieiiceiii 
dedanit. A 
corponsB 
ornobisa- 
i,qualis'nani 
iiifticuinEc 
cckfix bent 
intur.Tcrt 

iltfia.QuJ' 
primui" itt 



A D C O L O 5 S. 
corpore comungitur : Ira Chriftus Dcus 
fi^homo, arcano quodam vinculo,corpoi 
ri fuo myftico,quod cftEcclefia,iundus 
eft. Vnde fides geminum fruAumpcrci- 
pit. Nam inde 3: afFeAum Chrifti crga Ec- 
clefiam difcit. Quemadmodum enim ca- 
put corpori prouidct : Ira Chriftjs fui cor- 
pofis curam gerit, confolationem fub 
cruce pciit. Vt enim ipfeab omribus cala- 
mitatibus gioriofe hberatus eft ; Ita & nos 
ahquandocumcapite hbcramur(S«r glori- 
ficabimur. Nec^ enim fieri poteft, vt caput 
glorificatum , fua membra in perpetuig 
aerumnis rchnquat, 

Quanta igitur fint beneficia, quae 
Chriftus fux Ecclefiae praeftat, quodam- 
modo hic fimihtudine, quamuis imphcia 
ta, infinuatur. Vt enim corpus omnem 
fuam vitam ac vigorem ducit a capitc: Ita 
Ecclefia falutem omnem ac uigorem &: via 
tam capiti Chrifto acceptam ferat, neceflc 
cft. Seu quemadmodum fpiritus perner- 
uos acercbro ipfo defcendens, fenfumo* 
mnibus membris ahoqui inefficacibus, 
procuiufcp proportionecommunicat: fic 
Chriftus nos fua membra ahoqui mortua, 
fuo fpiritu viuificat, vtiam viui fadi fru:» 
dws /piritus edere vahamus. Hinc vt fi- 

D 4 dcs 



EPI5T. PAVLI 

des faliitcm omncm ac vitam in folo Chri 
ftorclidcrc: Itain rolumillum omnem £- 
duciam collocare difcit, 

Imperium Chrim in Ecclefiacft velu- 
u capitis incorpus . In Ecclcfia cnim leii 
fnregnorpirituah prxftdet hicmonarcha 
Iefus1::hnftus,qui folus in rcgnoluoavu-- 
7r£uOc«;(^'cft. Ex quo fides non foK.m 
colligit falliomnes,quiEcclefi3caUud elle 
capu^tquamlefuin Chriftum fentiunr, ve- 
rum ctiam monctur ut fubrjciac fe huic Mo 
narchae, cic^ feruiac in iufticia &: fanditate, 
omnibus diebusvitae fuae. 

Corporis igitur meiaphora fignifica- 
tur, qualisnam fitvnio Ecclefioe, 8C quo- 
modo incorpusEcclefiae aptemur, coalc- 
fcamus 8C crefcamus . Hanc vnionem, 
hanc mutuam connexionem 8c incremen* 
tum Paulus ad Ephef. 4. his verbis defcri- 
bit: Adolefcamus in eum per omnia, qui 
cft caput, nempcChriftus,exquo totum 
corpus compofitum 8c compadum, per 
omnem iunduram fubminiftrationis,fe- 
cundum efficatiam in menfuram vniufcu- 
iufcj partis, incrementum corpori^s facit, 
in aedificationem fui in caritate . Hic Pau- 
lus vocat Ecclefiani corpus, non quoduis, 

fed 



vix-e, mcnibro 
(ljni,5^propofl 
fii,liocelticd 

compachimtfl 

i\K,\\occft,p( 
tibus,vni/iD( 
ca[i'/vi)M( 
iappcroiq 
ncliaoiiiiidui] 
injdi^iiq 
nialocuiu{:jl 
iinbraplusi] 
ttfecndcnK 

poapwrit,p 
«ftiivdcja 

icirurjCQni 
rcjfijs im 
guliClirirtj, 



isi 



■ 



h 

itfiicnirait 
hicmonatil 
regnoluoir. 
is nonfdn 



iifentiuni,v( 
idatfehuic)! 

[oralignific 

tffliur, foi 
RC vnionttn. 
iincreinti; 
Sobisdcfcii 
iffoinnia,^ 
ctquo tor 

iftrationis,)' 
iramvniuf» 
corporis " 
jtei 



fed compofitum/eu vc fignificannus Apo 
ftolus loquitur, ctwapjiLoTioycpSjjopy hoc 
cft, ita conftruAum, vc apta proportionc 
membra fibi mutuo cohaereant, concin- 
nec^ refpondeant* Significaturigitur hac 
voce, membrorum inter fc relatio qux^ 
dam,&: proportiodebitain CorporeChri 
fti^hoc eli, Ecclefia. Deinde, idcm corpus 
compadum efle dicit, graece cu/JiS/ea^o- 
fAuop^id eft, ita connexum, vt apte capiti 
fubijciatur per iunifturam fubminiftratio- 
nis^hoccftjper iunAuras, quibus median- 
tibus,vnum membrum altericommuni- 
cat&^ fubminiftrat vitalemfpiritum, qui 
acapite peromnia membra corporisbe- 
neficio iunAurarum ( quibus membra co- 
haerent) diffunditur, idc^ efficaciter pro 
modo cuiufq^ membri • Vt enim aha 
membra pkis quam aha defpiritu ex capi- 
tc defcendente percipiunt : Sic membra 
myftici corporis Chrifti, ex Ipiritu Chrifti 
percipiunt ^ prout finguhs commodum 
eft, 8c vtile^ ad totius corporis incremen- 
tum, Qiiod quidem corpus tumcrefcerc 
dicitur, cum in noticia Chrifti 5^ pietatis 
cxercitfjs maiora incrementa fumunt fin- 
guh Chriftiani. 

£x his lam patere exiftimo, quantam 
D s dodxi- 




t 



Early European Books, Copyright © 2009 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of the Royal Library, Copenhagen. 

LN 81 1 8°copy5 



EPI5T. PAVLI 

do(flnnam condneat in fe breuius hxc 
PauH propofitio: Chriftuseft caputcor- 
poris EcclefiaejVnde in genere confirinatur 
articulus fidei noftr? de Ecclefia, Et admo- 
nemur, vt fide Chrifto capiti adhaerea- 
mus, ac mutus diledionis officijs inter nos 
coaicfcamus, 

Ipfe efi: pnncipiumj primo* 
genitus cx mortuis» 

Hanc propolinonem in hunc mo- 
dum rcfoluit Athanafius : Principium re-' 
fur redionis eftille, quia primus omnium 
refurrexit, 8C quia dolores mortis diftbl- 
uit,mcn't6 primogenitus dicitur. V oca- 
buium ap)(H poteft accipi pro primitrjs, vc 
litallufioad frugum primitias, quae Do- 
mino offerebantur in veteri tcftamento» 
Actunc poteftrefolui propofitioin hunc 
fenfum, vt manipulo aliquo primitiarum 
oblato, rcliquae mclTi benedicebatur : ita 
vno Domino refurgente tanquam pairi 
carlefti oblato, vis viuifica relurreAionis 
Chrifti ad nos omnes diftunditur. Vt ve- 
iuti is nunc refurrexit : ita Sc nos fuo tem- 
pore rcfiirgamus» Duabus igitur dc cau- 
ii^ dicicurprincipium/eu primitif^feu pri- 

mogc- 



jp!f|flniusreiui 

cjoisinClirill 
l'n(lclirraa«ft" 
lintbf. Si Cb 
rummtrcfurr^i 
n.'iii primidt . 
(jiioil quemadf 
(ot rcriiin omi 
dtocnmsbu 
bciulculuj 
d(C|ua(itjind 
adveriiM/iia 

lSiO/lIS.IIl(]Ull)B 

rMiolinfflnci 
ifmrjlurrccbi)! 

abfuri 
fwctwm deiM 
rafiitcfurreS 
'«aliiliicli 

^"oiSiiuni, 
'^'■fiirciuitti 
"oKrei, 
viucndovf,, 




5'tia(lhit& 

[KiisinttrK; 



' hiinc i 
Wnopiumit 
ms omnii]: 
lorns diiro!' 
:ur. Voa 
primin)>,vi 
is,cjU3e Do' 
teftamento, 
ifiiioin hua 
primitiann 
iccbatur: i: 
ncjuam f 
•elurrefti» 
iitur.Vivi 



nosi 
igiturdf* 



AD COL05 5. 
mogenitus mortuorum. Primum, quia 
ipfcprimus rcfurrexit, non amnhus mori- 
turus. Dcincie,quia virtus noftrae refurrc- 
dionis in Chrifti refurreAione includitur» 
Vnde firma eft confequentia Pauli j.Co- 
rinth: 17. Si Chriftus refurrexit, mortuo- 
rum erit refurredio Eft enim ipfe mortuo- 
rum primitiae. Hinc Primum difcamus, 
quod quemadmodum Chriftus eft crea- 
tor rerum omnium: ita quocp reparator 
clt gcneris humanis, Dcindeconfirmetur 
hinc arciculus refurreAionis mortuorum, 
de qua dum cogjtamus, refpicere oporteE 
ad verbum promilTionis de refurredione, 
ad potenriam Dei ^^ad primitias refurre- 
cftionis, in quibus primitrjs 8c noftra refur- 
reAio fandificataeft:^ Horum primumfi- 
dem refurrevftionis docet : Medium cccc» 
rationis abfurdaargumenta euertit^ Po- 
ftremum demonftratio euidcns eft pro- 
miiTae refurredionjs &r exemplum, Prac- 
terca fit hic locus auxiiiare pharmacum 
contra omnes aerumnas prxfentjs vitx, 
quod fit dum rede mediramur h*anc falu-^ 
rarem refurroclionem, per totam vitam 
noftram, refurgendo quidem a peccato, 
viuendo v^cro in noujtate vitae^ &'anhe- 
lando ad immortabiatis gloriam^Eft enim 




1 . 



Early European Books, Copyright © 2009 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of the Royal Library, Copenhagen. 

LN 81 1 8°copy5 




EPIST. PAVLI 

{piritualis regcnerano, mcditario fiiturae 
rcfurrcdionis d^acLcrnac bcatitudinis cre- 
dcntium, quae rcrurrcAionem fequetur» 
Contra moncantur impccnitentes de aetcr- 
nis fupplicrjs, quaefine fine luent, nifihic 
per pocnitentiam ad Deum fucrinc coti- 
uerfi', 

Vt fit in omnibus ipfc pru 
matum tenens» 

Qu6 pcrtineant ea,qu3e dixerat,often- 
dit, 6^ colligic Chriftum, dominum dC 
principem clTe vniueribrum, vc qui ante 
omnia natus cx Deo, cunAa creauerit, qui 
accepta carne, de virgine natus fir, deinde 
6c mortuus, vt Ecclefiae caput eiTct, qui re- 
furrexit, vc quae primum creauerac, ite- 
rum recrearetSi^reformaret, vc fempcr Gt 
inomnibus primus acprincepsagnofcen- 
dus & colendus. In Chrifti igicur hono- 
rem facrilege perrumpunc, qui creacuris 
hanc Chrifti gloriam cribuunc. 

Quoniam in ipfo complacuit 
omnem pknitudinem inhabitf 
tare* 

Ratio 



I 



prini 

PL«Deopai 

iiaicinChrilia 
folclialibivd 
dotoaniEccld 
aliiilcpcwntii 
apbiradinel 
bitaL Nam&c 
filio,vt oranc 
i\Qufo\uraipli 
ii\feaeileiii«i 

foihiiini 

boruniiutlal 
fwmtjumdaj 
P^ffliiudinanC 

iHocoiiinisl: 



Early European Books, Copyright © 2009 ProQuest LLC. 
Images reproduced by courtesy of the Royal Library, Copenhagen. 
LN 81 1 8°copy5 



atio { A D C O L O S S. 

™ U "la<^"^t patri omnem plcnitudinem, 

mtesd"^' *^^^>*P^""^ fontem omniiim bonorum, 

[ 7J ^^P^^""*' iuCticix, fanAitaHs 8c falutis ha- 

i, nmin bitare in Chnfto, Igi tur iure pri matum in 

toco^ Ecclefia libi vendicat. Hsec confirmant 

I doArinam Ecclefiae con tra iufticfarios, qui 

^ . p aliundepetuntiufticiam &:rahitem,quam 

^ ipiCptl cx plcnitudine hac, quae in Chrifto inha- 

|l bitat. Namfi omnisplenitudo habitatin 
filio, vt omnes cx eo fumamus, iequitur 

'(lix{rat,oll(i non folum ipfijm vnicum ialutis autorem 

donunuin; in fecredentium efle, verum etiam quod 

, VI qui ii gloriae &f honori Chrifti detiahant, quot- 

mua^. quotahunde vel minimam falutis parti- 

is^tjdmi culam quaerendam docent. Si enim vlla 

iiei,quin bonorumaut falutisparsefletextraChri- 

;rcau£rat,iit ftum qu9erenda,pcrperam Paulus omnem 

vtfcmperli plenitudinem Chrifto tribendam praedia 

rnob caret. Qiiare, in hunc folum firma fiducia 

hoct recumbamus, 8c hauriamus o.mnia bona 
ab hocomnisbonitatisfonte. 

^ Et per ipfum omnia reconci^ 

3ac^ liare fibi. 

y Qi"d trudus ex plenftudine omnium 

in bonorum in Chrifto habitante ad Eccle- 
fiam perueniat , hac propofitione docet, 

Rjj Picni- 



ligitur 
, qui crani' 




EPIST. PAVLI 
Plenitudo cnim illa c6 pertinet, vt per 
C H R I S T V M Pater cceleftis offenfiis, 
reconcilietur cumhomine» Ei\ ergohic 
honos reconciliationis foli Chrifto tribu- 
dus. Qviare errant omnes, qui Deum pla- 
cari putaniahaquauisre, quam pervni- 
cum filium, 

Pacificans pcr fanguinem 
crucis cius per ipfuni» 

Modum reconciliationis cxprimft. 
Per fanguincm crucis,ipfam Chrifti viAi- 
mam 3C obedientiam intelligit, quae cit 
j^uVfop&precium redemtionis feurecon- 
ciliationis noftri cumDeo» Hinccanunt 
Angeli nato Chrifto,Gloria in CXCcl^ 

fis Dco,in tcrra Pax» Haec pax eft 

mutuus confcnfus Dei 8c hominis : Dci 
quidem, rcmittis offenfam, propter viai- 
niam&: interpcUaiioncm mediatoris Icfu 
Chrifti: Hominis vero accipientis fide ob- 
latam rcmilTioncm offenfae» VndeadDc- 
um acceffum nadus homo, huius pacis 
fruAum expedtat vitam aeiernam. 

Siuc quac intcrra, fiuc qux 
mcoelisfunt» 

Quo- 



odos mutation 

Riradeffctionii 
tiomine cina 
l)tijn(ur,iainl 
(ur,vii[iinca 
concordia, p< 
paiti, 

infjincoip 
mortem. 

Acconinij 



vt (iili»c!tiia 



collatioi 



I 



Early European Books, Copyright © 2009 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of the Royal Library, Copenhagen. 

LN 81 1 8°copy5 




A D C OL OS S» 

i»ia,vtp( Qiioufc^^ fe padficatio perChriftuni 

rftisoifwk extendit, diftributione hac indicat^ 

Eitttook nimirum quod ad homines <^ angelos 

Mo tnti P^»""neat, fed diuerfimodc . Vt enim an- 

luiDeumpt S^^^s mutationi 6c defedrioni obnoxios 

luampttvi coiifirmat, quo perpetuum fuum ftatum 
cxtra defctftionis periculumretincant : Ita 

I' . homines cum a perditione commerita h- 

ingllincil berantur, tum bcatitudinescternadonaii- 

, tur, vt i ta in coiihs terra firma ftet pax 8C 

m txprii j P^*" Chriftum pacificatorem, 

nClirifavk! P^^" 



Btuos, quia/iquandQeratis 
fl/sfeurecfi abalienati & inimici fenfuino^s 

Hinccanu: 

iainexcd 

[Odiinis Di 



penbLTS malis,nunc reconcilia^ 
uity in corpore carnis fua: per 
mortem» 

oDtcrvifi « Accommocfat doc%inam genefalem 
7toiis v^o0£cr;p. Ipfis enim Colofienfibus ap- 
•fidcff P*^^^' tieneficiaChrifti,qux r6cenfuit, Et 
PJJ"^ adf "^*^ dihgentius pcrpendant CoIolTenfes 
V"^,^ ^ quantabona perChriftumconfecutifint, 
), huiusp coUationem duplicis ftatus feu conditio- 
crnam. nis corumadhibet. Antcquidem pacifl* 

1 {0f cationem pcradam per Chriftum, fibiqj 

2 per praedicationcm communicatam, fuc- 

1 (J. - ' «'"^^ 



EPIST, PAVLI 
runt vt reliqui, abalicnati dc inimici Dei, 
idcp fenfu feu cogiratione &' voluntate,id 
quod fatis ipforum praua opera docebant, 
quxnon nificx prauo fenfu &" voluntatc 
a Deo auerfa proficifci potuerunt» Pacifi- 
catione vcro fad:a ac communicata ipfis 
per Euangelium, reconciliati funt, hoc eft, 
ad Deum conuerii, atqp adeo ipfius amici 
fadi iunt, pcr corpus Chrifti humanum in 
mortem traditum, ad expianda hominum 
peccata. 

Sine itac]p Chrifti viAima abahcnati 
funthomines a Deo, eiufqj inimici cenfen- 
tur» Contra vcro per vidimam Chrifti, 
dum in ipfum creditur, amici imo fiiij Dd 
cfliciuntur homincs. Admoneat igitur 
hic locus nos aim noftrac miferiac, tum fc- 
licitatis* Miferiae quidem,dum cxtra Chri- 
ftumcrramus, hoftes 5i.'inimiciDei,defti- 
nati pocnisaetcrnis. Felicitatis ver6,dum 
Chriftum reconciliatorem firma fidc ap- 
praehcndimus, pcr quem setcrnae bcatitu- 
dinis cfficimur confortcs. 

Vt exhiberet uos fanflos & 
immaculatos & irreprehenfibi* 
les coram (e* 

Ad 



l 



Aiquiclrcc 

I)sfancri,iinni 
b, Qiiibusvi 
ijalisnamCtir 
Pninynirquirir 
piobur, duni 
nijiailnim pra 
i'prophanis ci 

dclicct bonaii 

ipb KMITil 

W/nileninLcu 
«n'iicfccari[,Has 

'^'i^iilQtinis, 

^'omslrintua]!' 
fnticatio 

A'o/1 ia 



voluntaij^ -^^ recondliemur Dco pcr Chri 
^kh ^""^ docet, nimirum vt fiftamur coram 
i&vob,tt immaculati irreprehenfibi- 

frunt. Paai * Qi«ibus verbis brcuiffimc defcribit 
mmm ^"ah's nam Cliriftiana vita efle debeat» 
ifunt,ho((i requiritur fan Aitas, qua Deo ap- 

oipfiusaK P''^^-"^"^ purificaii fide Dco ve- 
hmw. """"^ cuUum prseftamus, rehdis Edinicis 
idahomiffi ^ Prophanis crroribus . Deindc, vt fi- 
. mus id cfi:, immaculati, dum vi- 

P dehcct bonam confcientiam apud nos 
iimabalitri ipfos rctincmus, exuto corpore pcccati, 
mdmk Tum, vl fimus jrreprehenfibiles , graece 
m Od h.viyK7iHTVh id eft, tales in quos ncmo iurc 
imdfli]!) vllum crimcn poffit impingcre, feu qui ni- 
ontat igiit liil admiferunt,cuius ob caufam in ius vo- 
aix, tiralt cari dcbcant.Has trcs vite Chriftianae par- 
€xtraCl»i' tes adTitumz.modeftiae, iufticiae &'pic- 
ciDa,(lfft t^"s appcllationibus intelligit. Hinc pri- 
imM '""'■^ difcamus, cum reconciliationis be- 
m fide af neficio coniundam elTe gratiam regencra- 

rjjtaiiii tipnis fniritualis, Nam vt ChriTtus cft 
nobisaDeo natus iufi:icia: itaetiam lan- 
. - - «fiificatio , quae in vitae nouitate relucct» 
anCtOJfi Non igitur confequimur remifsioncm 
fehenft P^^catorum, vt poftea vcluti laxatis frenis 
ruamus praecipitesin quacuis flagitia,fed 
I ^ fimul donamurSpiritu fando,pcr qucm 
1 E J^cge- 



EP15T. PAVLl 

reg«ncramur indies magis magifq^^Pronf- 
de hxc duo obferuemus. Vnum, quod fi- 
ne reconciliadone ncmo ad innocendam 
pcrucnire vcre poffit. Alterum, quod vi- 
tx nouitas feu regeneratio, vt perpetud 
rcconciliatione comunAa cft: ita firmifli- 
mum reconciHationis fadacindicium cxi- 
ftit. Vbi enim iuxta carnem viuitur, ibi 
fpiritus dominium nullum cCu 

Siquidem permanetisin fidc 
fundati & firmi,& non dimoue^* 
mini a fpe Euangelr),quod audi^ 
ftiSj&T quod pra^dicatum efta^ 
pud uniuerfam creaturam, qua: 
fub coclo cft, cuius facftus fum 
€oo Paulus miniften 

o 

Qiiomodo ratafit futurareconcilia- 
tio, & quomodo fanditati &innocenti3C 
ftudere poflmt Colofl^enfes, his verbis do- 
cetur. Rcquiritur enim ad vtrumcj fidd 
ftabilitas 8c perfeuerantia in doArina Eu- 
angelrj, vndefpes falutis concipitur* Ob- 
feruandum liic Primum, quod vt fidem 
facit infl:rumentum,quo reconciliatio reci- 

pituf 



J(0iasini3ginaD< 
(juoiiflfiJefu» 
tiljbiinpriltinaii 
Kscid«t,Roni' 
viquiprimitias 

ktamusdoft 

iifmnsljsmi 

wniiainlcdB 
fiabEpiphi 
?"Eiicar,duiiiijj 

ftrunii^tPjul^ 
Fft>n«,vtColc 

^'^"^olor 



r 



^^^^^ ^ pofsidetur : ita eandem omn 's fan- 
innoc ' innoccntixfundamentum con- 

im J ^""^'^' ^""^ coniunda efi: fpes Eu- 

'HW- angelij,id eft, fpesfalutis, quam Euangrli- 
, P^/P™ um pracdicat» Deinde obferuetur contra 
■Mm. Stoicasimaginationcs depraedcftinsdone, 
indiauma qu6d in fide fundati <S^ iuftificati, poflin! 
nviuitur,t reJabi inpriftinamimpietatem,6^itafalu- 
^ tc excidere, Roman: ii. Vnde monemur, 
vt qui primitias fidei pcrcepimus, ftrenue 
M\M pergamus, ac vf^ ad fincm conftanterad- 
3nimc ^^'■^^"^"s dodrinae Euangelij,vnde fides, 
, . operante Spiritu fando, concipitur, ali- 
paaUil tur & augetur, modo ipfi maligne non re- 
Itum cl fiftamus fpiritui Dei. Praetcrea dum in- 
Uram q: ^"^^* QMod prxdicatum eft apud omnem 
^ ' J crcaturam,illud Euangelium commendat, 
mm quod ab Epaphra acceperant , ad quod 
praedicandum lipft Chrifti Apoftoli in v- 
niuerfum orbem mifii funt, cuius mini- 
turJKfonci ftrum ipfePaulus fceflefatetur, Quod eo 
iSlimn' pcrtinet, vt Coloflenfes permaneantin ac- 
iiisvato; ccptaper Epaphran doArina, necfinantfe 
vrrumft: Pieudoapoftolorum impofturis a vero 
idodrin^^ Euangelio abduci, tanquam aliud Pau- 
ndpiiur. C coeteric^ Apoftoli, aliud Epaphras do- 
u(j(jvt& Eft enim valde!vtileaudirediuer- 

,nciliaDor' farum Ecclefiarum minjftros in dodrina 
P £ z con- 



EPIST. PAVLI 
confentire. Non enim parum confirmat 
Ecclefias videre confenfum doccndum» 

Niinc gaudeo in paflionibus 
mcis pro uobis* 

Prolcpfi quodam anticipat obicAio- 
nem,qu3e ex cruce Pauli extrui poterat, ad 
cxcenuandam minifterrj ipfius autorita- 
tem. Solent enim homines res ex pracfen- 
ti euentu eftimare. Dicit igitur fc gauderc 
in pallionibus, quas perfert pro Coloffen- 
fibus erudiendiSjfouendis acconfirmans 
dis in fana doArina. Qiiod quidem ex- 
cmplum miniilris verbi duo commendat. 
Vnum, vt nullum periculum detredent 
fubirc proaedificandaEcclcfia» Altcrum, 
vt gaudcant contra carnis fenfum, quo- 
cies cruccm Euangelrj promoiiendi gratia 
ferre coguntur» 

Ec adimpleo ea, qux defunt 
afflicSionibus Chriftij in carne 
mca^ 

Ratio efi: propofitionis a paflionis fuae 
communione. Seenim conformem ac fo- 
cium Chrifti,dum paiitur, ftatuit, quacfa- 

ne 



JID 

(i#fonforinii 

i(putan,ltc]uis 
pjiur.Hocer 

.«blr|Dci(fi 

hic impinjM 

toria,vtijujpe 
tt)cxpia\t.S« 
nfeaiialosij 

cjrncfcvlmi 
titur. Hic ( 
Cl«ib,aiin 

"f,rfminCli' 



«iaiuo 



:orpuj 



pairionl, 



idpatobid 
tniipotcrai, 
plius auton 

i§iturff03i/(ii 
rnptoColofa 
'5 acconii; 
oi qt/ideni! 
lOcoiniiiai: 
ilum detrf: 
iefia. AliiT. 
isfenfunijv 



Is^palonis:' 



AD C OLO S S. 

maxima eftgloria » Quare merito gau« 
dct Paulus, quod pcr fuas affliAiones red- 
datur conformis imaginis filrj Dei . Di- 
lcant hinc primummmiftri verbi,dei'ndc 
omnes prj, fummam gloriam apudDcum 
reputari, fi quis pro Euangelio acpietate 
patiatur. Hoc enim pado conformes ima* 
ginis filrj Dei efficiuntur, Qiiod faneccr- 
tum argumentum efi:,fore,vt aliquando 
cum Chrifto percipiant lacta, qui hic vc 
membra ipfiius patiunturaduerfa» Porro., 
ne contra otvaAoyia/j fidei,cum Sophiftis 
hic impingamus, cauendumeft:, Illienim 
vrgentcs TijfHTO/J, ex hoc locoinferunt& 
concludunt fanAorum martyria ( quac 
thcfaurum Ecclcfije vocant ) efte propicia- 
toria, vt qu3c peccata hominum fuo meri- 
to expient . Scd eos peccare contra fidei 
noftracanalosian manifeftum eft» Paulus 
implet vsd^K/xara afflidionum Chriftiin 
carne fua, 'dum vt membrum Chrifti pa- 
titur. Hic enim Chrifti nomine totus 
Chriftus, cum fijo corpore myftico, intel- 
ligendus cft. V^ti. ad Corinth: iz.cum di- 
cit,rem in Chrifto fe habere,vt in humano 
corpore. Vbi manifcftum eft Chrifti no- 
mine intclhgi^non folum ipfum caput, fed 
ctiam corpus totum myfticum,hoc eft,Ec- 

JB j clcfi- 




Early European Books, Copyright © 2009 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of the Royal Library, Copenhagen. 

LN 81 1 8°copy5 




PAVLI 
clefiam» Tannfpcr igicur deeft aliquid af- 
fliAionibus Chrifti, donec aliquis fando- 
rum fuperfueric inmundo, qui vt mem- 
brum corporis cumcapiteferetaerumnas, 
donec vna cum capite glorificecur. Scn- 
(us,quem his verbis afluunt Sophiftae, da- 
ris fcripturse ditftis refutatur.Si enim Chri- 
ftus eft agnus tollens peccata mundi : Si 
fanguis ipfius purgat nos ab omni iniqm- 
tate: Si in ipfo habitatomnis plenitudo: 
Si vnica oblatione perfed:os efficit in per- 
perpetuum eos, qui fanAificantur, Sequi- 
tur paffiones Pauii 8C ahorum martyrum 
nequaquam efle expiatorias» Illorum enim 
afflidiones lingulares fucre, non pro alijs 
meritoriae, 

Pro corpore eius, quod eft 
Ecclefia* 

Caufam praefentis fuae affliAionis ex- 
primit. Dick enim fepati procorpore 
Chrifti,non quidem redimendo,fed oedifi- 
cando per fuum miniftcrium, vnde fub- 
dit: 

Cuius fa(5lus fum minifter, 
fecuiidum di/penfationem Dei, 

qux 



f 



Ingijcorelatii 
Cmus/ubaudiEfclt 

(ftraiio,nirproE« 

lumciuiairiiwitff'' 
fp(iifanont.Proinil< 

niinifKnigraoapia 



Dd 



pmmd 



ivfl 

iiiiiiiftnsvcrbiiiLial 

Mvfteriuni 

^((^isba^ 
^riiijdiuscontt 

Curmi 

^^^'MiiddEu, 
<licanir,quj3||. 




m 

orifotur.St 
itSoph]Ttt,(| 

f.SifnmiCk 
iQniuncli:! 
bomniinjqn 



ipci 
?runiniait^'ni: 



[C,nonproai 

usjquodt 



pati procorp^-' 



A D C O L O S 5. 

quac data eft mihi erga uos» 

In graeco reladuum foemininum cft. 
Cuius, fubaudi Ecclefiae. minifter fum. Et 
cft ratio, cur proEcclefia patiatur, nimi- 
rum quia minifter eft Ecclcfiae, ex Dei di- 
fpenfatione, Proinde non expiationis, fed 
minifterij gratia patitur Paulus. 

Ad implendum (ermonem 
Dei. 

Finis minifterrj Pnulitii, continens ar- 
gumcntum commendationis Euangelij ab 
autore. Implcndi verbo fignificat Paulus 
proedicationis diligentiam 8C induftriam 
miniftris vcrbi imitandum. 

Myfterfum reconditum i 
ieculis SC a generationibus» 

Ne quis Euangelium vt nouum do- 
^rinx genus contemneret, ab antiquitatc 
illud commendat, item a dignitate feu exa 
cellentia. Cur autem Euangelium myfte- 
rium dicatur, pluribus in Epiftolam ad 
Ephcf:i. explicatum cft. Sed tota rcs huc 
rcdit, quod Euangelium idco myfterium 
dicatur, quia fi vniuerfum orbem in fc 

E 4 refpi' 





Early European Books, Copyright © 2009 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of the Royal Library, Copenhagen. 

LN 81 1 8°copy5 






EPI5T» PAVLI 
refpicis, plane ignarus cfi: huius doc^trinae, 
Non cnim humanis aut phyficis radoni- 
bus, hsec dodrina inuenta cft, fed ex (inu 
aetcrni Patris allata miniflerio Spiritus 
fencfiri dicitur. Deinde fi confers tempus 
antc Chriftum cxhibitum cum tempore 
fnanifeftati Chrifti,haud immcrito rela- 
tione prioris tcmporis myfterium appcls 
latur Euanselium. Ante cnim Chriftum 
cxhibitum liib obfcuris vcrboriim <S(f ce- 
remoniarum inuolucris fignificabatur, 
Sed Chrifto cxhibito plena claritatc haec 
cccleftis doArina afFuIfit, ac nunc per prsc- 
dicationcm in falutcm crcdcntium, fuos 
radios in vniucrfum orbem tranfmittir» 
Hinc moneamur cum gratitudinis crga 
Deum,qui hoc fuum arcanum nobis reuc- 
lauit irr falutem noftra, qui orandus eft, vt 
fuam coclcftcm docftrinam in fchohs 8c in 
tcmplis inuiolatam conferuet, tum reuc- 
rentix crga hanc cOElcftem doArinam, vt 
ad ipfius ledionem 6C mcditatioiiem adfc- 
ramus mentcm puram, dC rebus qux tra- 
duntur attcntam» 

Nunc autem patefacflum efl: 
fandlis illiuspquibus uoluit De^ 

us nots 



quandointoJ 
tuingdiivcrbiii 
Doniiniis:i5* 
ncni 

liiiaiiiiis ffiinn, as 



IwKilKlaunmi 
In^titiiiinGn ; 



Interprctjj 




Early European Books, Copyright © 2009 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of the Royal Library, Copenhagen. 

LN 81 1 8°copy5 



u 



A D C O L O S S. 
.hyferai ^^^^^ ^^^^^^' ^^^^ ^'^^' 

fMn 1 ti^ gloriofi huius my fterij mter 
Spiriffi pentes* 



conferstcmpt 
cum 



oum Chrirtii!3 
vabonimSla- 



tcmpor Ne quis humanis meritis afcnbat rc- 

mmimli uelationem huius myfterij, caufam reue- 
ktm appo: lationis addit voluntatem feu bcneplaci- 
tum Dei. Vnde nos difcamus non ad ca-: 
fum,non ad hominum induftriam referre, 
quando in his aut alijs regnis audimus 
Euangelii vcrbum fonare. Vtitur quidcm 
DomTnus ad Euangelij fui manifeftatio- 
ncm miniftcriohominum,vt piorumre- 
oum 8C miniftrorum Euangeln, fcd res to- 
Ta ex beneplacito Dei dependet Vnde de- 
finamus mirari, cur nobis hodie & noa 
alns multis inclytitis regnis tanta Euange- 
lij claritas affulgeat, Et gratias Deo pro 
hac fua Uice agamus , fimufc? grati, nc 
""X ! hunc thefaurum a nobis propter noftram 

"! ^''^''Z inaratitudinem auferat, cuius rei ( proh 
d,noonemai> ^ ^ ^^^^,^^ ^^^^^^^ ^^^^^-^ ^mni- 

i' rcbusquJ - temporum coniinent. 

Qui eft Chriftus in uobis* 

iefacilin'^'' Interpretatio eft » Nam vno verbo 

USfllX 



MiDatur, 

ac nuMpapTi- 

bcm iranfmiic 
rradmdinis k 
numnobisra: 
lioranduscft,' 
ninfcliolis&: 




EPIST. P A V L I 

glorfofum, nimirum ChriTtus, qui pofli- 
detur fide» Porro, cum Chriftum nomi- 
nat,duointelljgi'f, Primum, falutarem e- 
ius noticiam, Deinde, fiduciam ex notitia 
manantem. Notitiain tribus conlTftit. In 
naturam diuinae &human3e intelligentia. 
In perfonae vnitate, 8c in officij perfonae 
cognitionc» Fiducia taiem eum fibi per- 
fuadet, qualis per Euangelium praedica- 
tur,iuxta illud lohan:?. Hoc eft prsece- 
ptum eius, vtcredatis nomini filij eius Ic> 
fu Chrifti, vnde nafcitur frudus interior 
exterior,qui timorisDei feucukus di- 
uini nomine fignificatur» 

Spes gloria?» 

Cum Chriftum fpem glori^ dicit,Pri- 
mum fignificat in illo foJo gloriandum cf- 
fc, vt in co,per quc olim gloriam aeternam 
confequcmur, vndc omnia humana meri- 
ta,omnes praerogatiuae carnis conticefcanc 
oportct,vt quigloriatur, inDomino glo^ 
rictur» Deinde colligitur ex his verbis, 
quod in Iioc mundo non plene haec ^lcrl 
polTideatur/ed expedefur. Ex quo rurfus 
monemur, vt hac fpecontenti, totis viri- 
bus conccndamus in falutis curfu, vt pro- 

pofi- 



^jmiJLL>.-. 



iit-iur 



f 



Chnfws 

incamisinfc 
aioncinorw* 

nobisfol^^ij 

Qucn 



nittonGRi; 
obiurgai,r 



Early European Books, Copyright © 2009 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of the Royal Library, Copenhagen. 

LN 81 1 8°copy5 




^«x notiti, 
'sconriftit.1, 

intdligeniji 
N perfoni 
iutn fibi pe/. 
uni prjdica- 
•'«rftprxcc- 



TOitiwior 
i feucuk^ 



lorijdicitiPri- 
'loriandunid^ 
)riamitcman 
humanamai' 
usfondcefcar.: 

X liis \'erfci5) 

Exquorurfo 
irijfOflsvi"* 

- poil; 



AD C OL O SS. 
poGtamin Chnfto gloriam tandem con- 
fequamur. Tametfi autem hic fide poffi* 
detur Chriftus : tamen nondum apparuit 
qualesnam futuri fimus, quam gloriofi, 
vbi ille apparuerit, Poflidemus quidem 
Chriftum gloriam noftram,dum in ipfum 
credimus,er[;imperfe*flius, quiafub cruce 
in carnis infirmitate, fed peraela refurre- 
aione mortuorum,folida Chriftigloriain 
nobis fulgebit, 

Quem nos prscdicamus; 

ObieAumigitur Euangelrj folus Cliri 
ftuseft,hunc proedicare oportet,quod fit 
dum ipfius verbum fincere citra corru- 
ptelas hominum annunciatur. 

Admoncntes omnem homi^ 
nem, & docentes omnem homia» 
nemjin omni fapientia> 

Modum praedicationis ApoftoHcae 
attcxit , cuius duas partes facit, Admp- 
nifionem dc DoArinam . Admonitio ad 
audiendum verbum inuitat, conf^latur, 
obiurgat, inftigat & cxcitat auditorem, 8C 
eo pertinet,vt dodrinaipfa radices agat in 
cordibus hominum, quo fiftatur omnis 

homo. 




Early European Books, Copyright © 2009 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of the Royal Library, Copenhagen. 

LN 81 1 8°copy5 



EPIST. PAVLl 
homo pcrfeAus coram Deo, Dodrina au- 
tem eftLegis 3i Euangclii, Item aliorum 
locorum,qui adLcgis dc Euangelij vim 
cxplicandam pcrtincnt» In omni lapientia, 
idcft, plcna(5rabroluta fapientiade falutc 
pcr Chriftum confequenda.Sic cnim Paii- 
lus foepe Hebrseorum morc vtitur vocc 
omnis,id quod fupra aliquoties admonui. 
Obfcruandus inprimis hic locus eft. Cons 
firmat enim &' confutat . Confirmat pios, 
qui cx vcrbo Dci folo pctuntfalutis fcicn- 
tiam . Confutat aduerfarios, qui Eccleliae 
Dei humana placita obtenduntjOpprclTa 
Euangeli) puritatc. 




Vt fiftamus omncm homi* 
nem perfedum in Chrifto lc^ 
fu» 

Finis pracdicationis, <S^ cffecftus vcrx 
fapicntiae, quam cx pracdicarionc confe- 
quimur. Vt enim finis pracdicationis cfl-, 
vt rapientiahaec folida ac ccclcftis, omni- 
bus hominib. pracdicetur, quod mandato 
Chrifti etiam confirmatur, diccntis : Itein 
mundumd''- Ita efFcAus huius fapientiae 
cft, omnem homincm fifti pcrfcAum co- 
ra Deo in Chi ifto lefu* In folo enim Chri- 

fto 



cokndiD 




idfiniiiiip 

tacvitacontin, 
nofirainnobis 

pyro 
u (implid in' 

bere,viDeop 
ala obedictiK 

^oiryrDnjr.of 
inde,c^u!inor,c 
ifinum ailf 2, 
mconitiTK 
mGinfnais 
ptrfmnii;! 

cajit, 



h 



Early European Books, Copyright © 2009 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of the Royal Library, Copenhagen. 

LN 81 1 8°copy5 



iJOctnnaj^. fto (ita eft Chriftianorum pcrfeAio,m quo 
iKmalionji tum demum perfc»fti lumus (quantvim 
'^^^in quidem ad perfedionem atfinct, quae in 
"'^lspiffltij, hac vita contingere potefi:,) dum agnita 
'ntiade faluR noftra in nobis ipfis impcj fcAione, Chri- 
SiccnimPau- fti perfeAionem fide poflidemus,dumc^ 
evtinirvoa puro colendiDeum affedu ducimur,ita 
»utsadmoniii, vt fimplici integritate prxditi , teftari 
iO(uscft.Coii: poflimus nos hoc praecipue in votis ha- 
Affitaat pios, bere, vt Deo placcamus, non li nen te s nos 
m\i\m\m- ab obedientia Dei vUis terrenis » ebus auc 
ioSjquiEcddii impedimctis auocari» Eftimanda eft igicur 
idmi,^^\\k hdec perfedio non tama noftraquahcare, 
quam ab imputatione diuina . Hic Pri- 
mum colhgamus praedicationcm verbi 
ncm IlOmt' deftinatam eflfe omnibus, cx quo confe- 
quitur^Dcum omnium vclle falutem. De- 
inde, quia non omnes fakiantur,id fieri ho 
minum culpa, qui hanc ccclefi:em lapien- 
tiam contemnunt» Praeterea, quae fit lum- 
ma Chriftianorum fapicniia, nempc fifti 
perfe<ftum in Chrifto lefu, vnde confuta- 
tur crror omnium bominum, qui in alrjs 
cakftis, om ^^^^^ ^^^^^ Chrii tum perfeAionem coilo=a 
quodmd^'» canc. 



Chriftolo 



i cfFediis vcR 
iiarioneconlj 
gcdifationis^ 



dicentislfe''' 
uiiusfapifi"^ 
perfcA"'" 

plofnifliCli"' tans 



In quod etiam Iaboro,dccer< 



'EPIST* PAVLI 

tans luxta efficaciam eius, ope^ 
rantem per me potenten 

Suam diifgcndam 5<f efFicacem Dei m 
fe operationem in Tuo miniTterio ided com 
mcndatjVC & alios fiio exemplo excitet, 8C 
omnem olonam vni Dco vendicet.Labo- 
rare dick fe dccertando contra aduerfarios 
lanae docftrinaej id<^ cum frucfi:u,per virtu- 
lem eius',qui in fe potenter agit. Admone- 
anturigitur hincminiftri Euangelij, cum 
quod ofio d' ignauia nihil promoueatur 
(labor enim magnus requiritur)tum quod 
irritus fit omnis labor futurus, nififuam 
cfFicaciam largiatur Dominus perpetuo 
implorandus, vt virtutem euangelizanii- 
bus largiatur» 



CAPVT S& 

^ C V N D V M, 

Et tertiapars EpiJloU, 



SVMMA CAPITIS 

SE C VNDt 

Hor- 



JID ■ 

HOrtaturPa 
i,iipoftiinsl 

ORDO El 

PITIJ 

[,\'hocftcun(k 
ipaitera agjrd 
fupradixi; cor 
tiiit\f\diisvtn 
\obpliii,co.':3: 
nas nk::.i. 

niinwordoap 



pnisocc5fio,(j 
^tjuifuj 

'"^fpnncipj; 
fccrcijjcejjj 




Early European Books, Copyright © 2009 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of the Royal Library, Copenhagen. 

LN 81 1 8°copy5 



A D C O L O 5 



OpCi TTOrtatur Pauliis Colofrenfes, nc vlli» 

Ucr» JLlimpofturis finant fc abduci a fide in 

r Chnftum, pracfertim cum in eo folo omnis 

^^«niDciiii plenitudo lcientiae falutaris reperiatur. 



•«rioiclc6(oiii 
'plocxciKt,c( 



,PIT1S 



ORDO ET PARTES CA^ 

PITIS 5ECVNDI» 



^ervirtu- IN hoc fecundo capite tertiam Epiftolae 
i§i.Admonc- Ipartem aggreditur Apoftolus, quae ( vc 
tujrjcliijCiim fupradixi) continet di/putationem con- 
il powatur tra infidias verae doArinae per abufum phi 
rinir;tutaQ[\^ lofophiae, contra Mo/aicos ritus dc huma- 
unis,nl[m nas traditiones. Breuiter, contra omnes 
inus pctpctuo vcroe doArinae corruptelas» Et hoec pars 
(uanoeliianii' tc>to hoc fecundo capite abfoluitur. Ve- 
° rum vt ordo capitis 8c oeconomia difpu- 
tationis iiluftrior habeatur, obferuetur iii- 
primis occafio, quaeftio principalis, finis 
T r r feu fcopus, 8c tradationis ordo. Occaiio- 
j£^^ nem in principio oftendi dediflc falfos do- 
- Aores, qui fua in agro Domini cccperanc 

/ Mj zizania ipargerc, videiicet phiiofophicas 
fraudes 8c corruptelas ex cacozelia veteris 
l^g^s de cibo,potu,feftis ^'c.Qiiaeftio pro- 
^ inde principalis eft, num CoIolTenfes, qui 

redc didicerant Chriftum, nunc debeant 
quocj humanas traditiones dc cukus lega- 



EPIST. PAVLI 

les recipere, nec ne ♦ Paulus neganuara 
quceftionis thefin alTumit probandam, 
videlicet quod non debeanc ChnTtiani 
traditiones humanas aut legales recipere, 
idq? proprcr has caufas. Vt pura maneat 
doArina Euangelij abfc^ fermento huma- 
narum traditionum» Vt honos fuus Chri- 
fto feructur intcger, vtc^ certa fit anima- 
rum falus,qux pervnum Chriftum con- 
tingit» Porro, tradationis ordo naturahs 
cft»Nam quatuor partibus prsefens difpu- 
tatio abfoluitur, Exordio, Propofitione, 
Confirmatione,Conclufione» Quae partes 
ita prorfus ordinantur 6c cxphcantur, vt 
iufta methodus <Si: docendi ratio requirit» 

EXEGESIS CAPITIS 

5ECVNDI, CVM OBSER= 
Mtione doiirinarum» 

Volo autem uos fcire, quan^ 
tum ccrtamcn fuftincam pro uo 
biSjSc ijs, qui kmt Laodkca?, 3C 
quotquot non uidcrunt faciem 
nicam ia carnc* 

Pro- 



propolirio 



al 



cditateni doAnnl 
nitliocexemplol 
(oraieropponanl 

Vt confi 
tumcotnpai 

inmeccniuoi 
mciifuMiinia 

&ifloinn 
fns&Cliril 

Altcrfiiijj 



Ssneo ' A D C O L O 5 5. . 

^^^^^' Propofirio exordrj cft, in quo captac 

ant pr i>cn€uolcn tiam ab affcAu fuo <&.' ftudio cr- 

nte. Coloffcnlcs, pro quibus ccrtamcn fu- 



ftincc contra falfos doAores, qui volunc 



^pufaniint; humana fapicntia Siflegalibus ritibusfin- 

!rracntoliuffi> ceritatem dodrinae turbare. Admonean*: 

"lOsluusClir tur hocexemplo miniftri Euangclrj,vt fe 

^fta kim forriter opponant corruptoribus fanac do- 

Chnftumco: arince. 

^mMp, Vc conrokntur corda ipfo^ 

iOjPi^iiont rum compacflorum in cantate* 

one.Qui^wt Ratio propofttionis exordfj a finibus 
certaminis pro Coloflenfibus» E(t 
liratiorquini ^nim fruAus primus fincera: doArinx, 
confblatio cordium eorum hominum^quj 
in caritate coniundi inter fefe, ac veluti 
; n r 1 1 1 connexi fuiit mutuis caritatis officijs, non 
l OBSER' fecus atc^^ membra eiufdem corporis iun- 
irK». «fturis fibi inuicem alhgata, vna fouentur 
^rccrcantur. 

,5fcrc,p Et in omnem opulentiam cer 
neampro^ tas perfuafionis intelligenti'aD,m 
jodiccJ)^ agnitione myfteri] Dei & Pa^ 
r0[ibm tris&:Chrifti\ 

Altcr Rni$ fufcepri certaminis, cufu» 



EP15T, PAVLl 

Jcnfus ita refolui poteft. Hoc ingens ccr* 
tamen ctiam fuftineo, vt adeo plena 8c o- 
pulenta abundent perfuafione jn fincerae 
docnrrinae intcHigchtJa, vt pcrfede pcrfua- 
fi, myfterium DcJ Sc Patris 8C Chrifti, hoc 
eftjprum Euangclium fohde pcrcipiant. 
Huc igitur piorum miniftrorum conatus 
tcndant, vt fohde doceant, quo audito- 
Tcs pknam Chrifti intclligcntiam confe- 
quantur. Qiiod cum fit, non facile patc- 
bit aditus mahs dodoribus ad cucrtcn- 
dam dodriiiam . Contra, vbi fcgnitcr 
traditur doiflrina, rchnquitur populus 
dubius inftabjhs,vnde fit,vt facile quo* 
uis doArinae vcnto concutiatur» Porro, 
myftcrium Dci &: Patris & Chi ifti idco 
Euangchum nominat, quia inEuangcUo 
rcuelatur maieftas Dci &' aflfciflus cius pa- 
tcrnus crga nos pcr Chriftum, vndc tria 
colligamus . Primum, Deum pcr Euan- 
gehum innotcfccre. Deindc, illum ipfum 
patcrnum animum crga nosgcrcrc. Tcr- 
ti6,nos in Chrifto, cum eum fide poifjdc- 
demus,patrem agnofcere. Qui, inquit, vi- 
dct me,videt 8d Patrem» 

In quo funt omncs thefauri 
fapientiae ac fcientia: reconditi» 

Abfo- 



ilD 

(i;Ti(attaiEuang 



^ ifuniOTaC 
(onfqucndx raj 
illofuntdiefauii 
jrationis , dtEpi 
bctkfauniBi 
Pon6,(aptii 
toouo, nj| 
(alutis Timi 



Hocautcn 

ftfai-pjiriniiii 
nes 

"«^uaiiiinaj 





Early European Books, Copyright © 2009 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of the Royal Library, Copenhagen. 

LN 81 1 8°copy5 



11 

^ingensct,, 



ide pcrcipiu: 
^mni conan 
5 quo audiK 
Joidam conl) 
^onfacilepi 
IsBiieuerteri 

quitui ^^i' 

utiatur. Poir 
>&Chnftii! 
uiainEuan^t 
:a(fe(fhisditj 

iftum, \tk1<[ 
DeumperEt 

inde,iliuinipt 
nosgererc. !■ 
^j/nSdepoi^ 
,Qui,inf^' 

nncs tkfc 



A D C O L O S 5» 
Abfolutam fapientiam 5^ plcnarn, 
cjuaefane ad falutem confequcndam fufR- 
cifjin Chrifto abfconditam monet,cum vt 
dignitatem Euangelrj commendet, tum vc 
animos noftros auocec ab omnibus rebus, 
qu3e funt extra Chriftum, quotics falutis 
confequendae ratio quaeritur. Si cnim ir\ 
illo funt thefauri omnis fapicntiae 8c co- 
gnitionis , defipiunt profc<fi:6 , qui extra 
hunc thefaurum fcientiam falutis querunt, 
Porro, fapientiae & cognitionis vocabula 
diftinguo, vt prius ad mentis reAamdc 
falutis ncgocio inftruAionem ; pofterius 
ad fcicnter feu prudenter vicam informans! 
dam iuxta vcrbum rcfcratun 

Hoc autem dico, ne quis uos 
decipiat fermonc perfuafibili* 

Vfum fuperioris diAi cgrcgie mon- 
ftrat, nimirum vt folo Chrifto contcntf, 
fubtiles fapicntum mundi l^docinatio- 
ncs contcmnamus, non morantcs fcrmo- 
ris fuauitatem , 8c leporcm eorum, qui a 
Chrifto nos abducerc conantur. Hic lo- 
cus diligcntcr obferuandus eft. Monct 
«nim, vt iimplicem doArinam Chrifti rc^ 

F z tinea- 




Early European Books, Copyright © 2009 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of the Royal Library, Copenhagen. 

LN 81 1 8°copy5 




EPI5T. PAVLl 

tincamiis» Monet vt extra Chnftum in fa- 
liitis negocio nihil quacramus» Monet ca- 
uendas orationis inlidias. Monetnonfu- 
(cipere eloquentiam hominum,fed verita- 
tis fimplicitatem ampledi & amare» 

EtR enim carne abfumjfpiri^ 
tu tamen uobifcum. 

Occupatio eft» Nam poterant admi- 
rari Colortenfes, cur fibi adeo a fe remo- 
tis, dc antea non vifis,admonitionem fcn'- 
beret. At Paulus hanc obie^ftionem di- 
luit per diftinctionem» Sum quidem re- 
motus a uobis corpore^fed <8i!,corde ani- 
mo^quo uos in Chrifto compIcAor^uobis 
adfum.Hoc vere Apoftolicum efi:,non fo- 
lum praefentiumauditorum^verum etiam 
abfentium 8c rcmotorum curam gerere, 

Gaudens ac uidens ueftrum 
ordinem Sc ftabilitatem ueftra; 
m Chriftum fidei. 

Commendatio Ecclefix Colofi^enfi- 
um cum captatione beneuolentiae, ab ani- 
mi fui afFedu erga illos . Cum enim 
commendat Ecclefic Coloflenfium ftatum 
prxfentem, non folum benc conftitutum 

figni- 



raoriiiiKlifciFlii^ 
AoeplunidEl 

pc ipfumChriJ 
Hudcre (orjj 



ifideinCtuiiiui 



Ckfamf 

anife,r 
in ipfc, i( 





Early European Books, Copyright © 2009 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of the Royal Library, Copenhagen. 

LN 81 1 8°copy5 



™ni,fedvoi& 
jfamare, 



fum/piri 



ipomntadt. 
iiitoaleiei 

Imoniuooanfo 
obicoionmii- 
Sum quiitniii 
dd^cordcod: 
oinpledor,ud 
licutn err,nori; 
um,\'erumcc. 
inirani gercr: 

Jensuefc 
itatemueli 

Ie CololTffi 
\io\mxM 



AD COLOSS. 
ngnificat,verum ctiam tacite monct, vt in 
ccKdcm ftatu permaneant» Porr6,inEca 
clcfiaftico ftatu duo laudat, nimirum or- 
dinem 8i ftabilitatcm fidci in Chriftum. 
Ordo quidem non regni formam, fed do- 
centium &:difcentium rationcm habet, & 
morum difciplinam continct, de quo or- 
dine pkiraad Ephefiosdi*ftafunt» Sta- 
bilitas fidci, fundamentum retinet,nem- 
pe ipfum Chriftum, fine quo Ecclefia fta- 
re non potcft. Fugiamus ergo omnes,qui 
^Ta|la^ barbaricam EccIefiacChrifti ob- 
trudere conantur, Vt qui Enthufiafmo 
concitati, nihil redum ducunt, nifi quod 
ipfi fomniarunt. Damnemus 8c Papiftas, 
qui omnes neruos eo intendunt, vtfepul- 
ta fide in Chriftum, cx humanis traditio- 
nibus pendeamus 

Sicut crgo accepiftis Icfum 
Chriftum Dominum , in ipfo 
ambulatc, radicati dC a^dificati 
in ipfo, &:confirmati in fidc, 
qucmadmodum cdodli cftis, 
abundantcs in ca per gratiarum 
aclionem* 

F i lilatio 




EPIST. PAVtl 

Illatio cxhortatona eft ad conftantif 
am invera doiflrina, quam ab Epaphra 
didicerant ♦ Hic locus triplicem doAria 
namcontinet. Primum cnim quomodo 
Chrifto adhaerendum fit, Deinde, quid 
prseftet fides, Pofrremo quomodo fidcs 
incremcnta fumat,docct» QLiomodo au- 
lem Chrifto adhaerendum fif,triph'ci fimi- 
litudine docet» Primo enim lococon- 
fert Chriftum viae, nos viatoribus. Qua- 
rc,nifi crrarc libetjhaec via fola tenenda eft, 
quod fit, dum i'n ipfius dodrina conftan. 
ter permanemus. Deinde confert Chria 
ftum radici, nos vcro arbori fcu ramis» 
Si crgo frudificare volumus , in radicc 
mahendum cfi:, ex radicis fucco viuen- 
dum, 8i crefccndum cft. Praetcrca conferc 
Chriftum fundamento, nos aedificio, Ni- 
fi igitur collabi pIacct,fundamcnto inni- 
tendum eft» Sed quid praeftat fidesc Con- 
firmat inquit fidem. Quarefides hoc prae- 
ftat, vt dc in via fine crrorc curras,d' in ra- 
dicecum fruttu permancas, &: fuper fun- 
damento fixus &: immotus perftes» Inhac 
fide tum demum crcfcimus dc abunda- 
mus,quando accedit frequensgratiarum 
adio. Hacenim, quemadmodum verbo 
& lacramcntis,4lituf ^ au^^etur fides» 

Vidcw 



•3 

(faJitioneml 
Qiritom. 

Propoiido 
awntionispat 
ntampli&QW 



pdamabisaiit 

{ti,i(ldt|oriili 
Wofophiini^ 
kvocatw,! 



nuiniraiiinoni 
«wmaslfli 

<ii'cuni,vo\i 




Early European Books, Copyright © 2009 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of the Royal Library, Copenhagen. 

LN 81 1 8°copy5 



11 

enim quomo; 

quomodoE; 

Qiiomodoi 
'ficjtnpliciiii 

tm Jococc 
aonbus, Qyj 



idocniiaconftar, 
i(je cotittiCw 
ifborikunir. 
imus, iniaii 
icisfuccoviiii 
PrxtcreacoG 
nosxdifida' 
fundamcntoi: 
taEftaibdcs^C 
larcndcshocp 
3recunras,3;ic: 

pisp£rrt6,liii 

imus & ab""^ 
quensgi^t0' 



AD COLOSl 

Videtc ne quis fit, qtn* uos 
deprscdetur per Philofophiam 
& inanem deccptionem , iuxta 
traditioncm hominum,iuxta ek 
mcnta mundi & non fecundum 
Chriftum» 

Propofitio cft tcnix pards Epiftolae, 
attentionis particula figurata ac expofiticK 
re amplificata . Viciete, inquit, ne qui§ 
fit,qui vos depracdetur, ac fi dicerct : Per 
fanam Chrifti docflrinam in ouile Chrifti, 
in quo pabulum aeternae vitae eft, pcrdu- 
d;i eftis, videte igitur, ne Pfeudoprophc- 
t£e, qui lupi &rpraedones pelTimi funt, vos 
praedam abigant, dum fepta ouifisChri- 
fti,id eft,fanam docftrinam interrupunt per 
Philofophiam,cam videlicet, quoe fic qui- 
dem vocatur, 8c tamen nihii afiud eft, 
quam inanis deceptio, vt quae ex homi- 
num traditione elementa mundi, hoc eft, 
ccremonias feu rcs, quae potius a Chrifto 
abducunt,quam ad ipfum quenquam ad- 
ducunt, vobis obtrudit, Hic ck fimplcx 
propofitionis fenfus. 

Porr6,qucmadmodum pcrpcram fa- 
ciunt,qui hoc loco abutuntur ad damnanf 

F 4 dam 




Early European Books, Copyright © 2009 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of the Royal Library, Copenhagen. 

LN 81 1 8°copy5 




E PI5T^ P A V LI 

dam viucrfam Philofophiam, qune rcucra 
cxccllcns donum Dci eft: Itadamnantur 
hoc di Ao Pauh', qui ex corrupca philofo- 
phiaEcclchae Chrifti vHum dogma obtru 
dcre tentant,tanqf' in negocio falutis neccf- 
ferium. Vna cft doArina falutaris dccoclo 
allata, qux continct omnes thefauros fapi- 
cntiae 3C cognitionis faluraris ♦ Verum 
quemadmodumohm populus IfracHticus 
ad extruftionem tabernaculi vfus eft: opi- 
busAegyptfjs:Ita nos quoc^ fciamus vfur- 
pandas efle Philofophix vcrae partes, non 
ad dcftruendam Eccleh'am,fcd ad ci fcrui- 
cndum. Etfi igiturfolum vcrbumDciia- 
lurare eil hominibus, interca tamen non 
funtcontemnendaahaDei dona, quaenon 
parum fuo quodam modo ad aedificatio- 
nem Ecclcfiae faciunt. Qiiis quscfo phrafes 
icripturae intclligat hne Grammaticac^quis 
parccs longioris orationis c' quis difputati- 
onum feriem c" quis argumentorum virtu- 
les percipiat, ariis DialeAicae rudis c* An 
non Paulus in Epifcopo rcquirit, vt fit 
aptusaddoccndum, vtpofilt recfte fccare 
verbum Deicquod fieri non poflc linc Di- 
aledica nemo non uidctc^An non pulcerri- 
ma ex Rhetorica lumina pafliminfcriptis 
Prophetarum di Apoftolorum confpici- 

untur. 



nonvcraEtbiaP 

nonefidubiuti^. 
(uillelibtt2lity 
piici,opContfl 
lo^tefumoiiiai 
Ariikfflo/rl 

kCuinigiQii 



PniM,!it\'i 
<]wniGni:iaii 
lurPliiioio^ 
cftmundiinij 
ctumadlmpi 
^''«conuiiiatu 




Early European Books, Copyright © 2009 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of the Royal Library, Copenhagen. 

LN 81 1 8°copy5 



1 

SJiptaphilot 

|aofalutisnG( 
"alutarisdeca 
sthelauroskp 
taris. Vcii- 
puluslfraclitic 
loikvlusetioii 

lOCjfaffilUSMii; 

everjpariara 
!fli,fcdadQb 
DverbujiiDat 
terea tanKnK 
adona.qun: 
ioadaediicac 
lisquifophi: 
Jrammaticar:. 
s^quisdifpuE 
mcntorufnvii!: 
Afxrudisr.i 
irequirit,vi^ 
oflltreaelfff 
onpofielincf^' 
^nnonpuf»'^ 
palfiininlf^V^ 

0i' 



AD COLOS5. 
untur, qu3e fine Rhetorica 8c Schcmatum 
coi^nitione minime explicari pofluntc^QuS 
multa di Aa funt in Prophetis, Pfalmis 8C 
fcripris Apoftoiicis, qux luie rerum natu- 
raliumdodrina inteUigi ncqueuntC An 
non vera Ethica pars lcgis diuinae eftc^Vn- 
deccconomicae politicae leges,quas De- 
us non vult contemni, extruAae funt c" In 
mathematis excelluilTe veteres Patriarchas 
non eft dubium, in quibus Paulum quocj 
fuifle hbcrahter inftitutum, vel ex eoap- 
paret,c^ contra graccos ipfos Arati aftro- 
logiteftimoniofitvfus, QuiMofen legir, 
Arithmcticam 8C Geographiam agnofcec 
fummeneceirarias clTe ad multorum loco- 
rum explicationem. Dauid, lob, leremias 
ac multi alrj fandi viri Mufica deledati 
funt. Cum igitur omnes partcs Philofo- 
phi3e fint vtiles, dC eximia Dei dona, facri- 
legij genuseft,philofophiam in uniuerfum 
damnare,qua vt vtiliter vti poiTimus, fer- 
uemus fequentes regulas. 

Prima,fit verbum Dei lidius lapis,ad 
quem examinentur, probentur,improben 
turPhilofophorum dida. Anftoteles do- 
cet mundum ab aeterno fuille, fcd hoc di- 
aum ad fcripturam examinatum, falfum 
clfe conuinciiur, Quare,non ver^ phiiofo- 

F y phiae 





i' 




EVIST. PAVLI 

phiae axioma, fed philofophanns ei rorfir* 
dicecur. Idem, vnam omnium rerum prin 
mam caufam, ncmpcDcum ipfum rado- 
nibus phyficis demonftrauit,quae dcmon- 
ftrado, quia congruitcum verbo Dei, ap- 
probanda eft <S^ ampledenda* luxta hanc 
regulam, fanAus luftinus philofophus 3C 
martyr multas fententias examinac, pro- 
bat,improbat,podffimumin hbro,cui ti- 
tulus eft avarpOTTH, id cft, eucrfioquorun* 
dam Ariftotehcorum dogmatum, Item in 
libro ad Triphonem ludaeum, hem in \i- 
bro con tra Graecos philofophos» 

Secunda, adhibeatur philofophia re- 
rum facrarum exphcationi, non vt domi- 
na,fed vt miniftra,qu? autoritati vcrbi ccf 
dat.Sic Grammadca,Dialcd:ica,Rhetorica 
cxtcrx^ difciplinj fuo fungantur minifte- 
rio. 

Tertia,quotiesverbum Dei ahquid, 
quod abfurdum in philofophia videtur, 
commemorat,philofophia fe humiliet, ag- 
nofcat fuam coircitatcm, corrigatur ccelc- 
ftis philofophiae admonidonc,^^ non qua- 
fi obtorto coUo in fuam fentendam vcr- 
bum corlefte trahat, Red:e enim Orpheus, 
Vt citat luftinus martyr,omnibus mortali- 
hus mortales palpebraeinoculis imbccil* 

l€5, 



JID 

(luarta,Oiii 

pbufibiliaraaoni 
(l3iiinentur,tanciB 

ptifcnallimuin ^ 
fflioimonuiiHyl 



duin. 

Quim,D( 
wnpu^nanici 
ptsiutpwl^ii 

So:Q,Exaii^ 
^vtami tliw^ 

feptvtamcntii 



!55? 





Early European Books, Copyright © 2009 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of the Royal Library, Copenhagen. 

LN 81 1 8°copy5 



aminat, pn 
inlibro,(iiit 
tiiofioquonr 

lairr-ikininli 

fophos. 

pliilofopbi 

ii,nonv[ic: 

[oritativciti. 

ie&ca,RliQK 

nsanturniiij 

uinDdali'(lt 
)fophia vidf. 
affhuiTiik: 

fcnrcntiiii"*' 
:aiimOrpli« 



A D C O h OS S» 
les,ad vidcnda ea,quaead omnium rerum 
curatorem pertinent, 

Qiiarta, Omnia philofophorum di- 
d:a, quae cum verbo Dei pungnant, vtuc 
plaufibilia rationi videntur, reijciantur ac 
damnentur, tanquam cockftis philofophig 
praefcntillimum venenum» ReAiiTimc 
cnim monuit Hylarius, fcnfum fcripturis 
non elTe inferendum,fed elcripturis peten- 
dum, 

Qin'nta,Decrcta phitofophorum, quj 
non pugnant cum vcrbo,li demonftratio- 
nes autprobabjles rationes habcnt, recipi- 
antur ac amentur, idcj^maxime,!! ad rc- 
rum conferuationem, aut ad mores for- 
mandos faciunt. 

Sexta, Exemphs &' di<5:is philofophi* 
cis vtatur theologus prudcnter, hoc enim 
interdum fieri poteft valde vtiHter, quia 
cxempla 8^ di<ftacongruentia cum verbo 
faepe vehementiores ftimulos habent. Sic 
Salomon pigrum ad formicam mittit, vc 
ab ea difcat fapientiam. Dominusnosa4 
ferpentes «S<: columbas,vt ab illis prudenti- 
am, ab his fimpUcitatem difcamus, aman- 
dat. Thircfias paroclius Thebanus,tamctfi 
«dimcuSjtyramio aunanii (ibi exitium, <o 

quod 



L 



Early European Books, Copyright © 2009 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of the Royal Library, Copenhagen. 

LN 81 1 8°copy5 





EPIST. PAVLI 

Quodvcra qmdem fed non placentia diV 
cerer,refpondit: Veritatc te 6 Tyranne for- 
doremalo. Hoccxemplum non incom- 
mode adduci polTet ad animandos mini- 
ftros ChriftijVC conftantes fint in docenda 
^ defendenda veritace.Simili modo Phy- 
fica exempla Ciconiarum, Halcyonum rc 
fumi poiTuntin commendationem pietatis 
erga parentes,et bene meritos.In reprchen- 
fioncm excmplum viperarum lohannes 8c 
Chriftus obiecerunt ludxis» Ad eundem 
modum axiomata philofophorum vtili- 
ter adhiberi poITunt, quale cft iilud Piaco- 
nis, Deus omnium bonorum cutiQ^-, 8C 
malorum omnium avoor/o^ eft.Sicut Pau- 
iusinterdum philofophorum dicta afper* 
git, vt ad Tit:i, Epimcnidis, j.Cor^i^.Me- 
nandri. Ad: 17. Arati teftimoniaadducit. 
Licct cnim vndic^ mucuari, quicquid a 
Deo profedum cft^ Has regulas fecutus 
theologus, fentict fibi non inutilcm fore 
philofophiam vcram.Quarc,philofophiac 
ftudium ab omnibus bonis amandum 
cenfco, ac neceflarium iudico mprimis rjs, 
qui in maioribus facultatibus, in Mcdici- 
na, lurifprudcntia 8i Theologia cum fru- 
du verfari cupiunt» Verum id fobrie fieri 
yclim» Nam,qui vitam omnem in Ethni- 

cis 



iadiint,1« 

(((itffls&pifriao 

(iatur,2bfar.cicnoj 
patracicaturliicP 
(Ojitiiitonbus,W 



niliiinir»tr.: 
ptit lik jccipit 
tdpio acuiniiif 
i\\uddcci;;c!i| 

(aos tvJiiiHl 
Qiitjidtrip 

mmiiiooDrali 



lax iir.ctflj 
piiiteHalai!; 



Ipcniaivoce 
ludinoncttcifi 




— ^ — > 

Early European Books, Copyright © 2009 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of the Royal Library, Copenhagen. 

LN 81 1 8°copy5 



imandosinii! 
fintindocoK 
lilimodoPlij 
Halcyonuiu; 
itioncmpicrc; 
losinreprck 

QS, kimk 
)iophoni!iivtil! 
kcftWk 
mm 

j^dlSicutP; 
mmdictajij) 
lis.j.Conifi 



[lari, quicqi"' 
loninuukni'- 

^coinpri"''-' 
ribuSjini^If^' 
.ologiacumtf' 



Ab COLOSS, 
ds fcriptis confiimunr, gentiles ad poftr€-« 
mumcuadunt, nec ferunt fe poftea verbci 
Dei corrigi, Imo contcmnunt vcrbum, ac 
fec3Cteris fapientiores impudenterpraedi- 
cant, adeo vt a conuitrjs, quoties occafio 
datur,abfcinerc non poilinr» Non igitur 
patrocinatur hic Pauli locus philofophiae 
contcmtoribus, fed ijs tantum,qui cam in- 
tra fuos terminos, 8^ quafi intra fuum cir- 
culum tr.anere non finunr. Non enim pro- 
prie hic accipitur philofophiae nomcn, 
fcdpro acumine hominun)iqui fallaciter 
illa ad dccipiendum abutcbanfur,id quod 
fatis conuincic praefentis loci pcriftalis» 
Quc)d cnim fupra pcr7Tidavo'Xoyi<xpy idem 
hic per philofophiam Sc inanem fraudcm 
luxta traditionem hominum,qu3e abducit 
a Chrifto,intclh'git. Retineaturigitur phi- 
lofophia(3(^ amctur. Caueanturinfidioeex 
philofophia falfa,obture,ntur aures ad bla- 
(pemas voces corum, qui maiorem certi- 
tudinem ccxrcae philofophiae,quam clariiTi'- 
mo verbo Dei tribuunt, Tribuatur Deo 
fuus honoSjCt collocetur fupra omnem an- 
gelorum 8c hominum fapientiam, ncc mct 
ueant nos iftorum ineptiae, qui Satanicd 
fpiritu inflati, infraomnem fciemiam, fa- 
cratifljimam iheologiam rerjciimt, 

Quo- 



Early European Books, Copyright © 2009 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of the Royal Library, Copenhagen. 

LN811 8°copy5 




E?I5T, PAVLT^ 

Quoniam in ipfo habitat 
mnis plenitudo Dcitatis corpo^ 
raliter» 

Prima propofitionis ratio ab exccllctfa 
Chrifti fumta. In Chrifto eft omnis plenitu 
do Deitatis corporaliter.Igitur extra Chri- 
ftum nulla plenitudinis pars quaerenda eft» 
Qiiare non audiendi fuiit philofophantes, 
qui fuis fpeculationibus Deii alibi, quam 
in Chrifto quaerunt, in quo fe totum Deus 
cxhibet» Qyi igitur Chriftum habet, De- 
um habet, qui Deum habet, ei nihil deeffc 
poteft. AtChriftus in Euangelio exhibe- 
tur cofus, quare non alibi quaerendus cft 
Deus,quam in ipiius verbo. Ex hac ratio- 
ne Pauli apparec fuiflTe quofdam Coloftis, 
qui fubtihus de Deo philofophati funt, 
quam fecundum regulam Euangelq, quos 
caucndos monct» Sed quid eft, quod dicat 
plenitudinem Deitatis corporaliter habi- 
tare in Chriftoc' Num Deus corpus habct, 
vt anthropomorphitae fomniaruntc^NulIo 
modo. Deus enim fpiritus cft, vcritatc tc- 
fte» Quare hic corporis vocabukim vfita- 
te accipi non poteft» Scnfum igitur ficrc- 
foluito per collationemjn ali^s Deus habi- 
latfuo fpiritu 8c feparabiliter, nouos mo- 

fUS 



iuiavnitalit. 
tninnuncpcifi 

(ti,l\u\ucoi] 
itiaadinopid 

Ako3ltnn( 
wjlii!)ctdsiii( 
fcmniliiliio 




Early European Books, Copyright © 2009 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of the Royal Library, Copenhagen. 

LN811 8°copy5 



f 

JtioabKcelK 
fftomnispltni! 
^turranCiit 
Dscjuxrcndjc 
ipbilofophini! 
iDaulibi,cjEi- 

iftunihabet,D( 

quircn(li(5 ( 
O.Exhacrauc 
ofdamCk)\of 
ilofophad k 
»EuangcIij,(|'': 
i(ieft,qu6d(lt; 
orporaliwliJj 

mniarunt^Ni 
jstft,vcriiai!; 

fumigiwff; 



AD C OL O SS, 

tus 5^ nouam luc? accendens, Scd in Chrl- 
fto habitac non folum fpiritu, fed etiam 
ita,vt pcrfonali vnionc humanae naturae 
diujna vnitafit. Nam cr<o/jLaT/>cw(= fignifi- 
cathic fubftantialiter feuperfonaliter» Vt 
cnim nunc pcrfonam dicimus. Iia veteres 
greci aco^a dixerunt,vt in illo cpigramate» 
Xw/xara Tra^iKa t^{(^&}} <foa^ara7ro;5iv' 

eTOfA^oriXTO TT^o^ 7vivi[wliTf07Te(^. Hoc 
cft, Pvlul ta co rpora, id cft, perfonas multas 
alerc,&: mukas domos aedjficare, promtif- 
fima ad inopiam via cft. 

Et eftis in illo completn 

Sccunda propofitionis ratio aperfe- 
Aionenoftri in Chriftofumta. Pkneom- 
nia habcmus m Chrifto.Igitur extra Chri- 
ftum nihil ad confummationem quscren- 
dum efi:, Proindc qui cx philofophia aug-» 
mentum aut additamentum perfeclionis 
Chriftianx petendum docent, nullo funt 
pacfto audiendi. Sed quid eft,efle complc- 
tum in Chrifto c* Eft omnia obtinerc per 
fidem Chrifti, quae ad falutem neceflaria 
funt, Ex hoc apparct Philofophos quof- 
dam Chriftianos fuiflc,qui ex fua philofo»- 
phia addcre aliquid Euangclio volucrunt, 

quo» 



Wk 



I 



<■ 

i 



EPIST. PAVLI 

quos fugiendos monet, tanquam corru- 
ptores puritatis Euangelij, 8c depraedato- 
res ouilis Chrifti» 

Qlii eft capiit omnis prind;^ 
patus &^potefl:atis, 

Tcrtia ratio a proprio Chrifti offido 
fumta. Chriftuseft fupraomnem potefta- 
tem &: principatum. fgitur philofophantes 
ac ludaizantcs, qui angelos fupra Chri- 
ftum collocant, fugiendi funt. Fuerunc 
enim apud Coioffenfes, q\ji angehs eum 
honorem attribuerunt,qu6d per ipfos ho- 
minibus ad Deum pateretacceflTuSjnon fe- 
cus atqj hodie Papiftae fandorum intercef- 
fiones praedicant, in contumeUam vnius 
mediatoris lefti Chrifti. 

Irt quo etiani circumcifi eftis, 
circumcifione non manufac^la, 
in depofitionecorporis peccato;* 
rum carnis, in circumcifione 
Chrifti, confepulti cum eo in ba 
ptifmo, in quo etiam refurrexi^ 
ftis per fidem efficacisc Dei, qui 
excitaui t ipfum cx mortuis, 

CJuar- 



ptvolumiiii 

fc,t\'i(lconc(]ii 
ior,£inv£tcrciii 
(]yiicbi)ccrct 0 
tiiifearcuincifi 
niiiii,pnucrtil 
polinuinfpins 
luineticPotifl 
p^cis ciicuiiK 
Eiifiivtra^ 
hkdujikaia 
mmimk 

flaiidlio. 

ttnspopuiibt,! 

^landetOD 

^uoiioniSajj 
fiiconini3i)o|,[ 
fioneoiPaa.^;. 
'"niuiticttij 

%cun)a| 



11 



I 

mnisprint 

ioChriftiol 
omncm poti 
irphilofophffl 
^dosfupraCk 
ifunt, FucTL' 
qfji angelis oi: 
iddp:ripk\i 

%mimm 
umdianivniu 

:uracifielli: 
> manufaci; 
lorispcccaii 
irmA 
cumeoinl 

ici2cDci,f 



AD C OhO S 

Quarta radoeftcontraludaeosChfJ- 
fi:ianos,qui Euangclio drcumcinonem ad- 
rjcere voluerunt, &'probat nos veritatem 
facramenti circumcifionis haberein Chri- 
fto, & ideonequaquam requiri circumci- 
fionem vetercm feu manufadam. At ne 
quis cbrjceret externum fignum effe fpiri- 
tualis circumcifionis teftimonium necelfa- 
rium,prxucrtit obiecflioncm, (S(f dicit Ba- 
ptifmum fpiritualis circumcilTonis figil- 
lum efic.PorrOjObferueturhic coUatio du« 
plicis circumcifionis, vr, quibus inrebus 
fita fit vtrac^, videarur, Indicaturautem 
hic duplex circumcifio. Manufada vna,ai- 
tera non manufada. Illa externa eft, ^St: in 
carneperagitur. Hxc fpirituahs cordis eft 
circumcifib» Manufadalacramentum ve- 
teris populi fuit, primum Abrahamo man 
data,dcinde toti populo ludaico, duraiu- 
ra vfq^ adChriftum exhibitum cruci- 
fixum, quando vclum templi fcilTum eft, 
quo fignificabatur omnium rituum Mo- 
faicorum abolitio 3d finis. Hanccircumci- 
fionem Paulus ad Rom:4, definit fignacu- 
lum iufticioe fidei. Quia obfignabat iufti- 
ciam, quam Abraham per fidcm confccu- 
tuserat, 3C figurabat haecextcrnacircum- 
cifib,circumcifionem fpiritualcm. Vt enim 

G praepuiij 



\ 



m 



r 




t 



Early European Books, Copyright © 2009 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of the Royal Library, Copenhagen. 

LN 81 1 8°copy5 






E P 1 5 T. P A V L 1 

fjroeputii caro circumddebatur in (ignum 
abolendi veteris hominis, 8c creandi noui 
hoministlta corpirs peccati abfcindendum 
cft, per fidcm in Chriftum, qui pcccatum 
fuftuht, vt iam limus non vetus fed nouus 
homo. Hanc circumcirionemrpiritualem 
Chriftus in nobis peragit, no quidem me- 
diante vetcri illacircumcifione, fcd baptif- 
mo. Nam vt rci exhibcndac fignum fuit 
drcumcifio: Ita iam exhibit?e tcftimoni- 
lim eft baptifmus, noftrae ablutionis per 
fan«7uinem Chrifti oblionatio. Exhoc lo- 
co Pauh coliigimus fpirituaiis circumci- 
fionis definitionem, quae eft depofitio cor- 
poris peccacorumcarnis, percircumcifio- 
nem Chrifti, dum Chriftus circumcidit 
nos fecum in baptifmo, confepultos cx- 
dtatos pcr fidem, qua Deus in nobis cffi- 
caxeft» Proindevcre circumcififunt, qui 
renunciato peccato, fpiritu Dco feruiunt, 
6{ gloriantur in Chrifto Idu^dC non carne. 
Phihp:?. 

Et iios, cum mortui e(Teti's m 
deli(flis Sc prseputio carms uc;* 
ftrsc, conuiuificauitcumco* 

Qyin ta ratio eft propofitionis. Mor- 

tui 



I 



(li^pijritateV 

ifaJiDonibus ai 

K,autnda pot 
CkftivitaauO 
Qindinortetni 
itm quid«t\ l 
(aaiv,usi\obii 

foii(ioiijiio.Vt( 



luciat] 



Cdtns, 
^iuoilcrati 




Early European Books, Copyright © 2009 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of the Royal Library, Copenhagen. 

LN 81 1 8°copy5 



1 

tiabfcindendL- 
Iqui ptccit 
ivetusfedn» 
3nemfpiritu3l; 
t,noquiderat 
ifione,l(db3f; 
cndj lignuiHL 
iiibitje icftiiH'; 
babludonii! 
jnario. Exhod 
nn/ij circurc 
eftd(pofm 
, percirf uraai 
ftus drcumcic 



:onlep 
3eusinnobisi 



ItuDeoferui- 

)Ie(ii,&nona- 



tio carnis^ 



tui dcHAis 6^ praeputio carnis noftrae ( id 
cft,impuntate viciofae naiuroe) vitam a 
Dcocum Clinfto lumus confecuti, Igitur 
in Chrifto ftmtomnia,&f nihil exhumanis 
traditionibus aut philofophia tancjuam 
ad viram neceflarium petendum eft.Qiia- 
fe, caucnda potius cft taHs fraus, quae a 
Chrifti vita auocat. Obferua hoc loco vi- 
tam et mortem in fuis caufis conferri.Mor- 
tem quidem 8c damnationem acceptam 
feramus nobis ipiis, vitam vcroDeido- 
num per lefum Chriftum agnofcamus» 

Condonans uobis omnia 
peccasa» 

Signum vitc reftitutae eft peccatorum 
condonatio. Vt enim finc peccato nulla eft 
mors:Ita fublata morte,vita reftituitur. 

Delens, quod aduerfum nos 
crat, chirographum in decretis, 
quod erat contranum nobis^ 

Sexta ratio eft potiftimirm contra lua 
daeos, qui obtrudere Coiofienfibus ccre- 
monias ludaicas voluerunt.Eft autem hec 
ratio fumta a remotione rei ad remotio- 
ncm figni, Debitum totum eft condona- 

G 2 tum. 





EPIST. PAVLI 
fum, Igitur chirographuni non amph'us 
valet.Qiiare non amphus vt teftimonium 
debiti refcruandum ell:. Fuerunt autem ce- 
remoniae Mofaicae veluti chirographum, 
quo confitebantur ludaei debitum fuum, 
vc quotidianoe illoe abUitiones fuerunt i'm- 
puritatis confeflio,&' quafi chirographum 
feu ocvTaTf X« ♦ Sic vidimae &" facrificia ite- 
rata peccatum remanere teftabantur»Necp 
cnim dubium efiepoteft, quin per decreta 
hoc loco intelhgacPauIusceremoniasip- 
fas Mofaicas, quae veluti chirographum 
quoddam erant confefljonis debiti» Atfi 
obrjcitur remanere peccatum in natura. 
Igitur retinendum efl!e chirographumjioc 
cft, retinendas efie ccremonias Mofaicas. 
Refpondeo,pecGatum quidem,quatum ad 
cfiicaciam mortis Chrifti attinet, deletum 
efl^,quam deletionem figurabant facrificia 
vctcra, quae ideo iamcefl"aredebent, quia 
quod figurabant futurum, nunc exhibi- 
tum eft* Proinde mortem Chrift:i expiato- 
riam negant, quotquot ceremonias Mofai- 
cas vrgcnt ac docent. Nam laceratumcW- 
rographum farcire volunt, 

Etipfum fuftulit de medio, 
afEgens illud cruci» 

AmpU- 



iineft.I^ 
( 



Expoliani 
Ates d 
pbsici{ 

puktiiniaifl] 
ctorcftjiJffll 
plwi'i'il 

fiB5'potcfcto' 

Q.mailiiiodiii 

Itinioiiiiiiii^Tj 
tisDiatolispe 



111(8 




Early European Books, Copyright © 2009 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of the Royal Library, Copenhagen. 

LN 81 1 8°copy5 




achirooraplif 
debitumfiiu: 



ionefuenintr 
jfichirograpk 
i3f&facrificia;; 
:tdtabantur,N; 

ilusceremoniasi 
ffl chjrograplit 
msd(hii k 
jfi/m in naiu! 
rograplitfm,li: 
nonias Mofaica 
idenijCluawm: 
iaitineijdelei. 
Turabantfacnt 
tffaredebent,^. 
uni,nunce3!li: 

:B?iTioniasJb 
inilaccratunic 

ini. 

lii ictaA 



AD COL05 5. 
Amplificat a modo deletionis chiro- 
graphi nimirum, qu6d ChnTtus cruci af- 
fixus finem impofiierit ceremoniis Mofai- 
cis, id quod miraculo paflb Chrifto con- 
firmatum eft. Nam fcifiio veli fignificabat 
abrogationem omnium cercmoniarum 
vetcrum. 

Expohans principatus & po* 
tcftates traduxit palarn,tnum^ 
phans de ipfis i'n illa. 

Amplificat Chrifti viAoris gloriam 
pulccrrima imagine, Chriftus dominus vi 
aorcft, iriuniphator, cruxChrifti tro- 
phxum &: veluti currus triumphahs, ho- 
ftes vidi Diaboli ipfi, quos hic principa- 
tus 8C poteftates vocat propter imperium, 
quod exercebant in genus humanum» 
Quemadmodum itac^ viAor ahquis ar- 
ma vidorum in trophacum, vbi in fugam 
hoftesverfi funt 8c vidi, fufpendit, in te- 
ftimonium vitfioriae : Ita Chriftus fupera- 
tis Diabohs peccato et morte triumphum, 
ercAo crucis trophoeo egit. Vt enim pcr 
mortem fuam conflixit cum hofte in pati- 
bulocrucis, cumc^ fuperauit: Itafuoglo- 
riofo delcenfu ad inferos, refurreAionc & 
afcenfu in coelum, triumphum egit, ( ad 

G j £phd; 






Early European Books, Copyright © 2009 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of the Royal Library, Copenhagen. 

LN 81 1 8°copy5 



EPIST, PAVLI 
Ephcf4.) monumento vidionae feti tro- 
phaeo cruds creAo. Meminerimus igitur 
Chrifti trophaeum efle crucem,id eft, mor- 
tem S^paflioncm, 8c triumphum, deuido 
Satana,morte &: peccato,ut amplius Chri- 
fto ac membris dus, tencbrarum poteftas 
nocere non poflit» 

Nemo ergo uos ludicet in ci^ 
hoSC potU;>aucin parte diei fe^ 
fti,aut NeomenicC, aut fabbato^ 
rum, qua: funt umbra futuro* 
rum^corpus autem Chrifti* 

Conclufio eftjin qua quidam ritus rc- 
citantur, quos ludairantts Chriftiani vo- 
lebant imponcrc Coloflcnfibus, tanquam 
neceflariosad faiutem ac complcmentum 
Euangclrj.Ncmo,inquit,vos iudiccc. No- 
litc vllius hominis pertimefcere iudicium, 
quo vos rcos peragcre volunt, tanquam 
decretorum Dei violatores. Quod enim 
fupra decreta vocauit, iam quada m diftr i- 
butione ricuum Mofaicorum cxponitjnon 
quidem abfoiuta plena, fcd paucis ge- 
fieribus nommatis cxrcra intclliCTenda rc- 
linquic, Nam de omnibus idem iudicium 

eadem^ 



aboD 

etniiinChnfe 
(t-ttiiiur.Proin 
DolbcruusC 
2t|aliisbutB 
ileWusQul 

likalfils 
Qidmk 
niiiicrat,feraK 



bcrit:.;;.3l 
UtifL;.! 

^m. H« 
HrmnfinJ 



Early European Books, Copyright( 
Images reproduced by courtesy of 
LN 81 1 8°copy5 




-1 

iinphum,(l(iii: 



Siufotin; 
wrte dia: 
?autfabb[ 
fmbra futut 
iChriu 

<\mimrmi 
BChtifainivi 
!nlibus,ttnc\ii: 
c (ornplcnKnt. 
:,vosiudicct..' 
iiiKfcerciudiai' 
:vQlunt,tin(ji: 

ms. Qyo'''^ 




AD COLOSl 
cadem^ ratio cft» An non verbumDd 
delcdum ciborum,fcftorum zc.commcn- 
dat Dci populoc^Commcndat quidcm,fed 
ad tempus, VI cflent vmbrae futurorum, 
id eft, obfcurac quaedam reprDefentationcg 
abfcntis Chrifti» At poftquam corpus ad' 
uenit in Chrifto Iefu,non decct vt vmbras 
fe^temur.Proindeobferuetur liic vindica- 
lio hbertatisChriftianaea ritibusMofaicis 
atcpaliis humanis traditionibus, Verum Y 
defeftisChriftianorumhsc feruandae func^-/^^ Ci^U 

rcgulx. ,J!1^ 
Prima,Omnjum Chriftianorum fcft^; j . 

libera eflTe debent, dodrinae, ordinis, exer-j 

cendaecp pictatis caufainftituta.Necp cnim; 

Chriftianis illud iugum,quod olim ludoeis 

difcipUnae feu paedagogiae gratia impofi- 

tum erat,ferendum eft. Hacc rcgula confir-. 

inatur Rom:i4. Gal:4.&: proefenci loco» 

Secunda,Fcfta Chriftianorum taha cf'^ ' 

fe dcbent, vt aliqua in iUis dovflrinae pars 

cxpUcetur, id(^ hoc ordinc,vt Primum 

Hiftoriafeftipuretradatur. Dcinde, clar^ 

bencficium Dci, cuius mcminit feftum, il- 
luftretur. Tcrtio, vt vfus 5^ frudus often- 
datur. Hoc obferuaflTe vctcres, oftendunW 
Hymni in fcftis diebus decantati. ^ _ 

Tertia, Tamctfi Chriftianis tempu» "3 , 
G 4 aliquod 




EPI5T. PAVLI 

aliqiiod ncccflanum cfi:, quo conueniant 
ad audicndum verbum Dei, ad praecan- 
cfu m^ad percjpienda facramenta : tamen 
cfrcumrtanrijs temporis Chriftianus mini- 
meefi: aftixus» Illum autem dicocircum- 
/tantrjs tcmporis aftlxum efTc, qui a confti- 
tuta dienullanecjncceflltate, necp proxi- 
mi amoreaucili poteft.Nam fi fabbathum 
propter hominem eft fadum, iS^nonho- 
mo proptcr fabbathum , debet profeAo 
/abbaihum, atqj adeo omne fcftum necef- 
fitati hominis cedere. Ob hanc caufam pij 
in primitiuaEcclefia fabbathum tranftu- 
leruntin diem Dominicum,necumIud^is 
vderentnr affixi efl[e circumftantijs tem- 
Jporum, 

^ \ Qi«arta,Sabbathum ludaicum typus 
'dC figiira fabbathi fpirituahs Chriftiano- 
rum fuit, quod quidem. perpetuum efle 
dcbet^doccnte hoc Efaia cap:66. Quod fa- 
ne fahbachum nihil ahud eft, quamper- 
petuuma peccatisotium, finguhs diebus 
pcragcndum. 

Qi!inta, Caueat Chriftianus, ne pr^e- 
tcxtu Chriftianae libertatis contumaciter 
Chriftianorum feftacontcmnat» Hoc cnim 
qui facit^iSr ordinem Ecclefix vtilem tur- 
piter vioUt^alios cxeplo malitiofe laedit» 

Scxta, 



ij^ioccaiion 
i^iiiilcnuiis I 




lanc itgulitn 
Rimpof\da« 

auivifeijal 

mimk 
famvcibin 
liiBaim (juiiii 
pokHtiq 

'titionfliitacj 




I 




Early European Books, Copyright © 2009 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of the Royal Library, Copenhagen. 

LN 81 1 8°copy5 



1 ^ 

ad "^"^^ Sexta, Feftorum prophanatio i'n Dci 

Mm!. contumeliam, cft odum^fpadum, faculta- . 

jjj^^*^'' tem dC occalionem lumerc quaeuis lcelera 

^<i?^' impudentius 8c tumulatius, quam vUo 

i 

itnfifabbilif 



alio temporepatrandi» Hinc lex piorum 
Impcratorum de fcftis diebus : dies feftos, 
dies maicftati akilTimae dedicatos, nullis 
volumus voluptatibusoccupari. 

Septima, Imperator Conftantinus 
idfflttproftj iianc regulam de die Dominico ftatuit. 
inc (dtumnKt Ruri poiiti agrorum culturx,liberc, licen 
bkccaufamr urc^ inferuianr, quoniam frcquentcreue 
bithm mk nit, vt non aptius alio d'c fru menta fulcis, 
%ncmMi aut vites fcrobibus commendentur,ne oc4 
'oiinnjsm cafione momcnti pereat comoditas, coele j 
I fti prouifione conceira» Hanc regulam ea- ] 

udaicumt^pi! tenus feruandam ccnfco, quatenus mini 
Snte fterium verbi non contemnatur, 3c quate- 
|£rpctuuma nuscum quinta regula fupra pofitaftar< 
Quodt poflit» Has regulas de feftiuitatibus Chri-j 
id cftjquaiiifc ftianorum qui feruat, nec in ludaica fupcr-| 
Sc-ulis difh ftitionem facile ruet,neqj Chriftianae liber-| 
f tatis ignarus laqueum fibi imponi permit-| 

iianuSj.nciii tet,fed Iibcre ordinatione libera in Dei ho-^ 
^(oniuma* norem, Ecclefix xdificationem, Sc propri- 
UncG^ vtilitatem vti poterit. 

f Ncmo uobis palmam intctcs 




/ 




EPIST» PAVLI 

uertat, fibi placcns in humilitatc 
8C cultu angelorum» 

Addit aliud genus falfi dogmatis, ni- 
itjirum ailtum angelorum. Fueruntenim 
quidam Chriftiani tum temporiSjinftituti 
in philofophia Platonica, qui angelos tu- 
telareSjquos PlatoDemonas vocat, inuo- 
candos proedicarunt, A quo errore,v£ijbi 
caueant CoIoflenfes,monet Apoftolus.Nc 
quis vobis, inquit,palmam inuertat, hoc 
eft:,cauete ne quifquam vobis palmam eri- 
piat, quam obtinetis per Chriftum trium- 
phatorem, modo in eo currentes feu de- 
cer<antes manferitis. Nam funr, quibus 
vnife placet vos &: fraudando &' rcntan- 
do aggredi. Hi feduAorcs indignum effe 
dicunt vnigcniti maieftatc, vt vos mi« 
feri ac in terris degentes homines, du<flu 
ciusad patrem accedatis» Hachumihtate 
fida fibi placent,fingentes angelos hoc de- 
ducendi munere fungi, Atq? ita non faiis 
firmatosa Chrifto vi^iHorc abducunt, eif- 
quepalmamfraudulcnter eripiunt. Locug 
obferuandus: fugicndum oninedoema, 
quod non diferte fundatur in fcriptura» 
Deinde cauendas efte infidias, qux ftru- 
uutuf infumfe per fi»ilam humiiiiatemac 

fupcr- 



1 



InliiS)1 
f;inceJens 

ffljntccam 

Radopi 
fffiptionePi 
ddaipdoid 

k.Pn2!i 

fxMm 
jy 
fil 

Q!!iti|j|ifl 
iatur,[i 




Early European Books, Copyright © 2009 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of the Royal Library, Copenhagen. 

LN 81 1 8°copy5 




Aumilitji; 

mm^ 
3?poris,ini[iri 

feiiangelosL 

fl^vocagn: 

lS.Apoitolus,:\ 
UHiinumat,!;; 
r^bispalmaiiKr, 
'Qinliumw 
curmaki 
m ii/nr, 

sindignumci 
iit, vtvosm 



Hachunuliu 
sansdoshoci 
^iia nont 
rf 2WiJrunt,c 

n omnedojff 

airinlcrip* 

idias, qujfc 
pjjyffljliiatfli' 



AD COLOSS. 
fupeftitionem, tum eos omnes palmam 
amittere, qui a folo C H R I S T O non 
pendent. 

In his^quae non uidit/aftuo^ 
fi incedens, fruftra inflatus^a 
mente carnis fua?* 

Ratio proximse cxhortationis a dc- 
fcriptione Preudoipoftolorum fumta,quf 
defcriptio idco hk interponitur a Paulo, 
quo ipforum vana arrogantiaagnitaca- 
ueant fibi Coloflenfes abillorum fraudi- 
bus. Pritmim faftuofeincedunt, iadantes 
dodrinae fubhmitatem, dc qua tamen ni- 
hil explorati habent,atcp eoimpelluntur 
pcrfuafi acumineingenij &:perfpicaciaraf 
lionis » Mentem cnim carnis vocac hU 
Paulus humaniingenrj perfpicaciam, qu« 
nihil,vbi de rebus falutisagitur, vanius, 
Quicquid enim cx carne natu efr, caro eft, 
nec capit animalis homo,qu3e funt fpiritus. 
Dci.Nihil proindefolidum eftjnifi in ver- 
bo Dci fundctur,&f fpiritus magiftci io ge- 
ratur, Difcamus igitur hinc oinncs dilpu- 
tationes,quas gignit humanum cercbrum, 
f ugiendas elTc, moflo a Chrifto abduci i^cv 
lucnmus. 








EPIST. PAVLI 

Non tenens caput, ex quo to^ 
tum corpus per luncfluras 8c 
connexiones fubminiftratum Sc 
compadumjaugefcit augmento 
DeiV 

Vanitatein Pfeudoapoftolorum con- 
firmat ex eo, quod a capice alieni lint, cui 
qui non adhseret/ruftrafe corpons mcm' 
brum ia<fdtar, & ra^ionem fifbrjcit, quia 
totum corpus,hoc eft,Ecclefi'a a capitc de- 
pendet per lun Auras, quibus capiti cor- 
pus anne(ft]tur,5(f per connexiones,quibus 
membi a corporis inter fefe cohserent. Hoc 
corplis fubminiftratum 8c compaAum 
crefcit augmento Dei . Vtenim vitali s 
ipiritus 3 cerebro in rehquum corpus^er 
neruosditfunditur, &:acapite ipfo fenfus 
omnis 5^ motusderiuatur: Sic &:Ecclefi3e 
corpus a Chrifto fubminiftratur, hoceft, 
ab eo &C vitam accipit fpiritus incre- 
mentum. Q»_iod vtic^ fit,dum fpiritusjlli 
innexus eft &: impadus» Is namq^ per ne- 
xum quendam 8c iunAuras incrementa 
fuppeditatcorpori. Itacp fi non vinciretur 
corpus cum capitc, ncc iiii quidcm con- 

sruere 




ir(3[iiiiiin!U 

pnwr. D 
fdcorpore, 
Wtoa(il 
coMmtififli 

wtii!ti:k 

piO,MlB 

ojiikoij 
Ecdtiicoij 

ftoak 



decrctisi 



_X m 



Early European Books, Copyright © 2009 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of the Royal Library, Copenhagen. 

LN 81 1 8°copy5 



p&ras \ 
iniftratum; 

Jpoftolorunic' 
iittilienilini,c 
ifeccrporismc: 
nflnfiibi)dt,(j; 
rdeliaicapitei 
;jiii's fapjti Q 
mom,quih 
ecoiiircnt Hc 
& corapato 
Vicnim via 
fjunuorpus^ 
2gitn2fqfe 
wiSc^Elii 



yumfpiriM 

IsnatiKffft! 

jjras incren/' 
JSnonvincif^' 



AD COLOSS» 
gruere leu refpondere valerer, nec fpiritus 
vitalis illi fuppeciitarerur, nec i!li incre- 
mentum in fideveraac diledioneaccede- 
rei Ex hoc loco primum concluditur,non 
folum fuperftitiofum efle cultum angelcH; 
rum &f fancftorum, fed eos prorfus capud 
amittere, 8c ex corporc Ecclefise ablcindiy' 
quicunc^ aliam, quam quc verbo Dei pr?-?; 
fcripta eft, rationem colendi Deumjfcr\ 
quuntur. Deinde eos folos cfle in Chri- 
fti corpore, 8c Ecclcfiae mcmbra, qui foli 
Chrifto adhaerent , ipfiufc^ dodrina fola 
contenti funt. Practerea notandum,qu6d 
quemadmodum Ecclefia a Chrifto iniii- 
um hab et : I ta etiam crefcit folo Dei incre- 
mentOp non humanis traditionibus, quae 
potius defbrmia membra dC. monftrofa fa- 
ciimt, Imoin nihilum tandem redigunt 
Ecclefiae corpus. 

Itzc^fi mortui cftis cum Chri 
fto ab clcmcntis mundi, quid, 
tanquam uiucntcs in mundo, 
dccretis tcncminiC 

Ahud argumentum a remotione cau- 
fae, cuius fenlushiceft. Decretafuntabro* 
gata per mortem Chrifti. Igitur non am- 

phus 



tk 



'epist. pavli 

plius decrctis obnoxrj effe debctis. Nam 
hxc ratio : Mortui cftis cum Chrifto ab 
clcmentis mundi, tantundcm valct, ac fi 
dicerct, Mors Chrifti abolcuit decrcta., 
Vos cftis cum Chrifto mortui» Igitur dc- 
creta ftjnt vobis abohta fiuc abrogata. 
Hscc dccrcta idco vocatclemcnta mundi, 
cjuia fucrunt res extcrnae 8c paedagogicae, 
duraturae tantum vfcj ad aducntum Chri 
ftj. 

Ne efitaueris, ne guftaueris, 
ne attigeris, 

Mimefis eft. V crba cnim Pfeudoapo-^ 
ftolorum refert,quibus iUi fuperftitiofe dc- 
cretacumularunt. Quia autcm fcquentes 
rationes , quibus hxc dccreta fubuertit 
Paulus, ad cibum tantummodo rcferri 
poflunt, pro co quod rcddi folct, Ne atti- 
gcriSjVcrti cum quibufdam, nc efitaueris» 
Nam vox ot-fliEcSS vtram(^ fignificatio- 
ncmhabet, quarum poftcriorpraefcntilo- 
co magis congruit. Pfeudoapoftolorum 
cnim progrefliis Paulus hoc loco defcri- 
bcrc voluit. Initium a fuperftitionc eft, 
quod non tantum edcrc, fed tenuitcjLgf ita" 
rc veiant. Vbi hoc obcinucrunt, iam gu-* 

ftart 




crll 



.ptioufflj 

Coniuill] 
ttnaioadfi 

«Itcostsiy 
friiftncQii 

kti 

kini/i 



Early European Books, Copyright © 2009 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of the Royal Library, Copenhagen. 

LN 81 1 8°copy5 




iwlfUHdecitc 
ionui.lai(u,j 

fleracntanii: 
t&pxda§css 
aduentuniC; 



mkm 



ifupcifuiiofeA 
autem fequcr: 
kreta fubuc 
tummodo 
ddifolfl,NeJt 

iain,ne ef» 




AB COL05 5. 
ftarc ctiam prohibcnt.Poftquam hoc qifo- 
que illis concciTum cft, nc digito quidem 
contrcAare fas cflcdicunt. Qui rctincnt, 
vfiitatam vcrfioncm, fic abfoluunt fentcn- 
dam» Nc tctigcris hoc corpus. Eft cnim 
impurum. Nc guftaueris hunc cibum. Eft: 
cnim prohibitus. Ne contrcdaucris hanc 
rcm. Nam facracft» Scd prior cxplicatio 
accommodatior videcur praefcnti loco,id 
quod fequcntes rationcs, adeoc^ ipfa prae- 
fcntis loci pcriftafis conuincunt. 

Qiix funt omnia in corrUa» 



V 



ptionem ipfo abudii 



Confirmatio ab ipfo rcrum vfu, fcu a 
dcftinato ad fincm,cuius hicfenfus cft.Q- 
biomnes, quos guftare vetant ludaizan- 
tcSjCo deftinati funt, vt vtendo percant, 
aUoqui nullus eorum vfusjEfIct,& finc vfu 
|3crirent. Atqucita Deus.aliQuid inutik 
cpndidiiTet, quod prophanum &:impiurti 
cft cogitarc de Dco fapicntiflrimo,qui nihil 
fruftra condidit . Porro, abuti hoc locp 
fi^nificat vtendo confumere. 

luxta praccepta 5C dgcTirinas 
hominum» 

Aliud 





EPI5T» PAVLI 

Aliud argumcntum a caufa fumtum. 
Credentes non funt aftriAi prxceptis & 
dodrinis hominum» Sed prohibitiones 
ciborum funt praecepta Sc doArinae homi- 
num Jgitur Chriftiani prohibitionibus ci- 
borum non obh'o[antur. Obferuandusin- 
primis hic locuseft, Nam diferte docet, 
quod nullum humanuminuentum debc- 
atconfcientiam Chriftiani hominis hgarc. 
Quarc, quicquid proponitur fine manda- 
toDei 8c expreflb verbo, fugiendum cil 
non fecus at(j puritatis Euangelij corru- 
ptela* 

QucC fpeciem quidem hsn 
bent fapientiac in ruperftitionc 
& humihtate, Sc negledu cor^ 
poris» 

Interponit rationem^cur vfc^ adeojr- 
rideanthumanoetraditiones, ac trcscaufas 
recitat, quarum Prima cft, £e£7.orffio->^£ia, 
id eft,voluntarius cultus, bona ( vcaiunt) 
intentione fufccptus. Altcra cft humili- 
tas,qua fe prepofiris fuis 6c maioribus fub- 
ijciunt,at(^ fuo exemploalios ad prarftan- 
dam obedientiam fuperionbusinhortan- 
tur. Tertia caufa eil: ncgiedus corporis. 

Nam 



fjiPayliiSj cg 
ciofiiitiicw 



(liiodopong 



\mjm 

iJffividuiniM 
uisilQffivil 





Early European Books, Copyright © 2009 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of the Royal Library, Copenhagen. 

LN 81 1 8°copy5 




Tohibitionibui 
Obferuandus: 
^diferiedci 
Dinueniumdc 
milioniiiiislioi 
*Kawtfineiiiaiic 

|£iui.otiijcorri 

I quidcml 
1 fupcrftitic 
neglcctiic 



mjcury 
ioncSjactrcsr. 

4itcra citef^ 

laliosaclpi^'' 
noabiisii'"'"^ 
-aicausfPf 



I 



AD COLOSS. 

Nam dicunt iftam ccrtoru ciboru abftincn 
tiam feruire corporis mortificationi* Vem 
has caufas quafi fulminequodam profter- 
nit PauIuSj cum pronunciet cas haberc 
(pecicfapicntiae tantum, vnde rehnquitur^ 
quod quicquid fapianthomines in nego- 
ciofalutisextra verbum^id mera fitftul- 
ticia^ exftuhocerebro hominum profeda* 
Sitigitur nobis verbum fapiendi regulaj 
vndeahbiPaulus : Nemo fapiat vhra id-^ 
quod oporteat fapere. Porro, quia fiuUi- 
cia cumulandi cuhus^ praetextiim habei 
bonac intentionis, pij hominis eft cogitarc^ 
quod quadruphciterpecccnt^qui bona( vt 
vocant) intentione fine verboDei infii- 
cuunt cuhus, Primum rei fiunt defeAio- 
nis, Nam iluhe deficiunta regulacuhus^ 
quae efi: verbumDei. Deinde in temeri- 
tatis vicium incurrunt. Qiiid enim quae- 
fo magis temcrarium efi:^ quam quod pul- 
uis&^ cinisvehcDeo normam praefcribe- 
re^iuxta quamab homine coli debcat^v^- 
Jitnohtc Terdo/uperbiapeccant^ Quar- 
£0 Jiocent exemplo» 

Non in honore aliquo ad ex^ 
pletionem carnis^ 

H Reprc- 




Early European Books, Copyright © 2009 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of the Royal Library, Copenhagen. 

LN 81 1 8°copy5 



'i- 

V 



EPIST. PAVLI 

Repi ehenfio efl: Preudoapoftolorum, 
&:oftcnfiovcri vrusciborum, Reprehen- 
dic quidcm Pfeudoapoftolos, eo quodo- 
mnem corporis curam abrjciendam do- 
cucrunt,quod cum fit, redditur corpusad 
fuas funiliones inutik. Eft autem duplex 
carnis cura. Vna prohibita, ncmpe quae 
ad concu pifcentias carnis explendas facit» 
Altera praecepta, quxed pertinet, vt cor- 
p us robur fuum ad praeftanda debita offi- 
ciahabeat.Vfus porrociborum adexplc- 
tionem,id eft, faturitatem, qualem naturae 
nccciTitas requirit,pertinec. Vtenimho- 
nor hic debitam curam fignificat: Iia ex- 
pletio eam facietatem denotat, qua 
natura vt fit incolumis, nc- 
quaquam carcre 
poteft. 

C A P V T 

T E R T I V M. 

Quctrta pars Epijlol^e, 
SVMMA CAPITIS 

T E R T I L 

Mortis 



3 

a Coniugs 
jbidcbiiai 

ORDOE 
PIT 

Ptmolocoi 
teiiuuiiil|| 



maxiiiitcft 
pwtpuooi 






Early European Books, Copyright © 2009 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of the Royal Library, Copenhagen. 

LN 81 1 8°copy5 



'11 

Softolotu; 

fjdditurcorpc 
ptauttniij 
|jibita,ncnijx; 
lis expkndasl- 
e6pminct,vti 
ifandadebita; 
aabotumadc: 
Kni,qualeniojL 
tinct, Vteniir.; 

)luniis,ne- 

caiere 

i 

'VI 

'ftjlok 
CAPITIS 



|1L 



AD COL05 5, 

MOrtis & refurrccflionis Chrifti parn- 
cipcs vcteri homini cum adionibus 
fiiis rcnuncicnt,ac nouum induant, omni- 
iim virtutum gcncre ornati.,profligatis vi- 
crjs» Coniugcs, parentes 6c liberi,domini 
dc fcrui dcbiia libi mutuo praeftcnt officia» 

ORDO ET PARTES CA^ 

PITI5 TERTII» 

APoftolico more Sc Prophctico doAn'- 
nx paraeneres fubijcit in hoc capite,ac 
Primo loco eas,qu3e ex doiflrina immedia- 
tefluunt. Dcinde generales pcr diftribu- 
tionem <S^contrariorum coilationem» Ol- 
ficia enim Chriftiani hominis, confcrendo 
ea cuvicrjs oppofitis rcccnfct.Tum deicen- 
dic ad pcrfonalia officia coniugum^parcn- 
tum, liberorum, dominorum, fcruorum* 
Vnde in quarto capite ad gencralcm redit 
paraenefin, quae fane cxhortandi ratio, vt 
maxime efi: pcrfpicua.-Iiaiuxtaartificum 
prsccepia omnino inftiiuta vidctur» 

EXEGESIS CAPITIS 

TERTII, CVMOBSER- 
uationedo^rmdrum. 

H z Si 



^4 





Early European Books, Copyright © 2009 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of the Royal Library, Copenhagen. 

LN 81 1 8°copy5 




EPIST. PAVLI 

Si furrexiftis igitur cum 
Chrifto, quacfurfum funtquactf 
rite» 

Illario efi: exhortatoria,&' ponicur pro- 
pofitio maior loco totius argumcti,quem* 
admodum in hypotheticis vt plurimum 
fierifolet. Eftc^ argumentum aconnexis, 
Si furrexiftis cum Chrifto, quae furfum 
funt quaerite. Scd refurrexiftis cum Chri- 
fto.Igitur quae furfum funt quaerite, id cft, 
rebus ccclcftibus ftudete. Atcg haec eft pri- 
ma propofitio inftitutae cxhortarionis^quf 
per locum a contrarijs extruitur, cx do- 
<flrina praccedente. 

Vbi Chriftus cft, in dcxtra 
Dci fedcns» 

Propofirionis rario eft» Chriftus, cu« 
ius membra eftis, quaerendus cft, Sed is in 
coelo eft, in dextra Dei fedens, Igitur ibi 
cft quaerendus, nempe fide, inuocarione, 
affedu&f meditarione vitae ccelcftis. Hxc 
Pauli verba nequaquam toUunt praefen- 
tiam Chrifti a nobis. Nam iuxta promif- 
fibnem fuam Chriftus nobis vere adeft» 
Ego, inquit, cro vobifcum vic^ ad con- 

fum- 



JID 



iocft,vi; 
JfiiraDei,vtW 

looisbcatitudi 
(0(orpusCffl 

KtustniHus. 

cmi. Htt 
niwialiprji 



(Jllfui 



m 
tt kM. 
vosintciffi 
tiodtlwlt 
feturiiaa 

"'tuj,co/i[ra 
Pw. Auoc; 



Early European Books, Copyright © 2009 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of the Royal Library, Copenhagen. 

LN 81 1 8°copy5 




igitur (it 



onitiir|! 
'3i§unicti,(]uf 

itum aconnc 
b, qu2 fuifi 
TciitiscumQ: 
untt^mie^idci 
^Atifkii^i 
cdioratioiuSjC 
miur, tx: 



|(ft,Chtiftll!r 

nidusdt,Scif 

ifajflis,Igiw' 
fdcjinuocao: 
rjijcalclHs.l'^ 

ntolluntpi*' 
lamiuxtapj 

nobisvff^^' 



ADCOLOSS. 

fummationem feculi» Diftinaio crgo 
Auguftini huc facit: Vbicp cft^ per id 
quod Dcus eft,in ccclo autem per id,quod 
homo eft , videhcet vbi Chriftus cft in 
dextra Dei,vt hic Apoftolus loquitur. Eft 
cnim hic dextra Dei abfc^ omni dubio 
locus beatitudinis 8c feUcitatis, in quo lo- 
co corpus Chrifti collocatum cft. Nam 
hic diferte opponitur dextraDei locis^ 
rebus terrenis. Necg cum his pugnat af- 
fertio de prxfentia vera corporis Chrifti in 
cccna . Eft enim in coclo corpus Chrifti 
naturaU praefentia, in corna vero fupcrna- 
turali, quemadmodum ipfe Lutherus fa^ 
tctur, 

Quae furfum funt cogitatCj 
SC non quac funt fuper terram. 

Rcpctitio cft propofitionis amphfica- 
tx Antithefi, quafi dicat : Ccremoniac 
vos in terris detincnt, fcd vcftra mcdita- 
tio dcbet clfe cccicftis , vbi Chriftus eft. 
Iffitur ifta terrcna ne amphus fc(flemini. 
Hicenim tcrrena vocat ceremonias illas 8C 
ritus, contra quos diiferuit irifuperiori ca- 
pitc, Auocanc cnim a vera mcditationc 
-vitae cceleftis. Quo igitur magis cumu- 

H* 5 lantur 




Early European Books, Copyright © 2009 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of the Royal Library, Copenhagen. 

LN 81 1 8°copy5 





EPI5T, PAVLI 
lantur ceremoniae, eo minUs eft verae faS" 
diimoniac, eoq^ magis ignoratur Ghnftus, 
occupatis hominum animis i'n ccremo- 
Tijs» 

Mortui cnim eftis , 8c uita 
ueftra abfcondita eft cum Chru 
ftoinDeo* 

Ratio ab adiun<fii's duplex . Mortui 
cftis mundo, Igiturquae mundi runtno- 
lite meditari. Viuificati eitis cum Chri- 
ito in Deo. Is^itur iftius vitae ratio haben- 
da eft. Cum addit, Cum Chriilo in Dco, 
duas caufas futurae noftroe gloriofae vitx 
indicat, Materiam, 8c efticientem . Chri- 
ftus e[k materia vitae noftrae. Ipfius enim 
vita noftra efi:,utipfius mors noftra cft.Ef- 
ficiens cauia eft ipfe Deus, qui hanc no- 
ftram abfconditam vitam oUm in lucera 
producet» ' %b arr . 

Vbi autem Chnftus appa^ 
ruerit uita noftra , tunc 5c uo$ 
cum eo apparebitis in gloria» . 

Coufolatio cft, qua animat Coloffen- 



„cf,n?loriaI 

ticjrncfu^ 

tjdiiajeildl 

fojloriod 

natur omnib< 

hc\'ittr.os 

^ttkinionff 

cnimcmoC 

cericiiiit^fii^ 



ordituripnD 
carnisiiionl 
ntreliottm 
«jw/untiiip 

Pondpfccji 





~ : ■^j^ 

Early European Books, Copyright © 2009 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of the Royal Library, Copenhagen. 

LN 81 1 8°copy5 




lar. 

ddasmi: 
viamok 
\Chnftoint 
u glonolxv 
ficienKiti. C 
)ftne.lplius( 
morsnoftrad; 



A D C O L O 5 S. 
fcs contra praefentcs aerumnas, vt boni 
confulant moram apparitionis promifljc 
vitae in gloria bcatitudinis. Vtcnimla- 
tet margarita,quam diu coclea occultarur, 
illaqp rcfrada proprium virtuiis cmictic 
fulgorcm : Sic 6C nos doncc in hacmor- 
tali carne fucrimus, noflra vita latet ab- 
fcondita, fcd dilToluta haccarnc, vita no- 
ftragloriofa apparcbit. Hic locusoppo= 
natur omnibus huius mundi perumnis, 
bac vita nos confolemur, quotics faeuior 
pcrfecutionij tcmpeftas fuboritur. C^ani 
cnim ccrto Chriftus glorificatus cft, tam 
certo nos, qui hic in eum confidimus, fuo 
temporc glorificabimur. 

Mortificatc croo memora 
ueftra^quac funt fuper terram. 

Infert gcncralcm exhortationcm^quam 
crditur a prima pcenitcn tiae partc, quoc elt 
carnis mortiftcatio. Ac primum in ge^ 
ncre hortatur ad morciHcanda mcmbra, 
quae funt fupra terram, cui mox fubiiingit 
quandam diftributioncm mcmbrorum » 
Porro pcccata affcdus pcccatorum^ufii 
lata in fcripturis mctaphora^ qua 8c tota 

H 4 pec- 



EPI5T. PAVLl 

pcccati mafla appellatione corpons defl- 
gnatur, vocac membra terreftria, quafi 
corporis toiius partes 8c membra quac- 
dain veteris hoimnis, hoc eft , corruptx 
naturse. Docet proinde hic locus,quales- 
Eiam noftra natura fimus, quemcg fru- 
Aum/i nobis relinquam.ur,producere va- 
feamus» Porro , mortificationis defcri- 
ptionem coUigamus hoc paAo, Mortiti- 
catio cft verus timorDei, quo refiflimus, 
adiuti Spiritu fando, concupifcentijscar- 
nis, abfterremur metu iudici) Deia pec- 
cando, quadamc^ diligentia ac difciplina 
cauemus inpeccata lapius,qud totiipiri- 
tu & corpore Deo obfequium ex fide prae- 
ftemus,in nouitate vitseambulantes.Huic 
cxaduerfo refpondet viuificatio, quaecft, 
ciim confolatio ex fide percepta,tum nouae 
vita! incoatio,in omni pietatis cxercitio. 
His duabus partibus, mortificatione & 
viuificatione, conil:at fpiritualis rcgcnera- 

Fornkationem» 

Id eft, illicitum concubitum cum mii- 
liere fibi matrimonio non iunda. 



Immunditiem» 



Hac 



mnislibito 
tofiiuun 

km. tii 
m(mk\i 

bitUMUI, 

&tui,;|iaili 

Conc 

Hafcon 



AD COLOSS. 

^orpotisit Hac notat omncin illicitam vcncrcm ^ 
^^Of«foa,(ji qu3ecuncj nominari poflit. Verccund^ 
^ menibra (j- <.nim pro multis libidinum generibus pp- 

(ItjCom: fuit vocem, omnibus veiicreis adionibus 
^iucloojSM communcm. 



'•ur,produccis; Libidinem» 

tincatiotiisdtk • 

^ pacto. Moi: Erafmus moUiciem vertit, qux cft o- 

i«,(liio reiik,, mnis libidinis incitamentum, verum grae- 

ccnaipibtii!: ce -Ka^Q^ eft, id eft, 2i^eaio turbulentior, 

]iidici)Dda[ feu rabies quaedam corporis, quaveluti 

oraaacdifaft furiofi ruunt homincs in quaeuis libidi- 

is,quofOtiif num genera, vnde tales homines dicuntur 

uma&dcp'. grxcis K.u'-;r§o^ave5, id cfi:, ex vcnere infani 

robuliMKHi feufuriofi. Hacc ( vt inquit Athanafius) 

dmW habct,quam vulnusincor- 

™uim. Pore, aut fcbris, aut alius quiuis iftiufmo- 

nimas ccerc morbus, cui mcderi ftngularis curae eft, 

km & plane diuinae. Verum ncquis hacra* 
bicuincatur,donatumeftremcdium,nem 

^iiitiialistcgci fandum matrimonium, quod amplc- 

I Aatur,qui ifto morbo fc turbari fenferit. 

onem. ' 
Concupilccntiam maiam» 

cubitunifi""^ • . ^ 

oniuncti Haec omnis mali fons eft.Sed cum ma- 
lam nominac , concupifcentiam aliquam 

0* ,, H y bonan* 



UCl 

r 




EPIST» PAVLI 
bonam efie fubindicat . Illa carnis e{{, 8c 
ad carnalia follicitat : Haec fpiritus cfl:,qua 
quaeDci funt 8c virtutis,concupifcuntur 
dc cxoptantur, Gal: 7» 

Et auantiamj quac cft fimu^ 
lacrorum cultus* 

Cur auaritiam fugiendam &: ampu- 
tandam, tanquam vecerishominis mem- 
brum,cuput, rationem rcddit, nimirum 
quod fit iimulacrorum cultus. Si igitur 
Chriftiani veri Dei ciiltores efle debent, 8c 
fugere omnem Idolatriam, profcdoab 
auaritia abftinebunt, quam fi fecftantur, 
averoDei cultu aberrant . Ratio au- 
cem, cur auaritia dicatur Idololatria, haec 
€fi:, quod vt Idololatria vero Deo fpreto, 
cohtidolum loco v€ri Dei : ita auarus re- 
bus fuis confifus, fiduciam in folum De- 
uni abfjcit. Ideoc^ rcdc Idololatria ^ Pau- 
|o dicitur» 

Propter quar ucnit ira Dci 
in filios inobedientia?» 

Memi- 



I 



llfiniiiiij 
)ia£lt,cosq«i 

gooleviufnrt 
i\aniomnis(l 
(ffisfanguirt' 
li:vnacxnot 
liorumSaiari; 
cmdjecaniil 

In Jil 

m 

Ambisi 

nir. H\ 

retisindsj 
</i//nillife 




Early European Books, Copyright © 2009 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of the Royal Library, Copenhagen. 

LN 81 1 8°copy5 




r 




ifliijinSt'aiii|v 
fBliominjs inc: 



:uiws. SiijL 



Beiiffleofm, 
profectoj 
am fi feOT 
c. Ratio. 
Idololatria,'. 
vcioDcoipii' 
ki:iiiauinii; 
ijininfolunir 
blolamaa?"' 



ienit ira 0 



A D C OL OSS» 
Meminit iudicrj Dei in inobedientcf, 
hoceft, eos qui fpiriius imperio excuflTo, 
carni indulgent adomnia nefanda fcclera 
perpetranda. Exhoc lococonuincitur, fla- 
gitiofc viuentes,nihil prorfus fidei habere, 
Nam omnis qui credit, ab ira Dei vindi- 
catus fanguine Chrifti eft. Haec proindie 
fit vna cx notis externis filiorum Dei & fi- 
liorum Satanae. lUi ex fpiricu fidei mortifi- 
candaecarniftudenr, Hi laxant frena car- 
nalibusdcfiderijs. 

In quibus 8C uos ariquani» 
do ambulaftis , cum uiiierctis 
in cis^ 

Ambiguus eft hic locus. Nam inccrr 
tum eft vtrum, in quibus, ad filios inobe- 
dicntisc, aut ad vitia, quac recenfuit refera- 
tur. Si ad homines,hic erit fenfus, Inqui- 
bus, id cft; intcr quos ( vt vertit Erafmus) 
vos aliquando ambulabatis, dum viuc- 
retis in cis, fcilicet fcelcribus, qucmadmo- 
dum iUifcccrunt. Acitaadmonct Colof- 
fenfcs prioris vit3e,vt iam fint cautiores, 
poftquarti ad Chriftianam religionem con 
ucrftfunc. Atfi ad viiia rcfcrre malis, hic 

crxi 




Early European Books, Copyright © 2009 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of the Royal Library, Copenhagen. 

LN 81 1 8°copy5 





EPIST. PAVLI 
cric fenfus » In quibus, fcilicet vitrjs vos 
aiiquando ambulabatis , id eft, conucrfa- 
bimini, cum adhuc viueretis in eis, quafi 
dicat: lam per mortem Chrifti,carni adeo- 
que cius operibus mortui cftis « Non 
jgicur decct, vt in viti}s amplius viuatis, 
atcp ita crit argumentum a priuatione cau- 
fae ad priuationem effedus. Monet hic 
locus, quod Chriftiana religio 8c profef- 
fio requirat vitam 8C mores religioni con- 
gruentes» 

, j^Junc autem deponite SC uos 
oi?inia, iram, indignationem, 
maliciam, blafphemiam, turpi^ 
loquium ex ore ueftro, ne men* 
tiamini 



Pcrgit in hortando Coleflcnfes ad dc- 
ponenda membra vcteris hominis, quo* 
rum nonnulla fubiungit, nempeiram,ex- 
candefccntiam, malitiam, blafphemiam, 
turpiloquium dc mendacium» 

Ira 8c cxcandefcentia facihus apud 
Graecos diftinguuntur , quibus ira, hoc 



n 

Q[,(jiiandofai 
lirtjvndcinvi 
;^ua!ifdniill|ili 

pio&ad 

Porto,w 
ii(iiius,r\otar 



Uudal 



a 

luiainiQDii 



propriepalj 
Ibnainpniiii 
interliiiiiiift 




Early European Books, Copyright © 2009 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of the Royal Library, Copenhagen. 

LN 81 1 8°copy5 



fl\ 



, cftjOpyn, appetitumvindidxfignificat,ab 

^^QtjCOnwl opjyco, quod cft appeto. Excandefcentia, 

^sintis,!^!!; graecis eu^ao^, perturbationem illam no- 

iififtijCariuai:; tat, quando fanguis circa cor incipit ebul- 

^ifftis, lirCjVnde invultu5<f inoculis erumpunt 

ampliusviuj; quafi fcintillulae quaedam ignis ardentis, 

apnuadoner. & dicitur -^a w ^u£(9S> boc eft,ab inflam- 

tus. Monti: mando 8c excitando. 

tdigio & prci Porro, ne omncm iram temere dam- 

oterdigionic nemus, notandum eft quod duplcx fit Ira, 
vna laudabilis, altera viciofa» 

Laudabilis ira cxbona caufa procc- 

pOtlkm dit, 8c tendic moderate ad aliquem bo- 

tgnar/onOI """^ finem. Patcr irafcitur filio contuma- 

. d. Caufacft^opyji <f\}crm.H in bono patre. 

nian\)lurp ^^^.^ gj^^g caftigatus emendetur.' 

ftrOjnCHK ludexirafciturlatroni» Caufaeftamoriu- 

Ifticisc & incolumitatis reipublicae. Finis 
cft,vt latro affedus fupplicio alijs fit terro- 

^.^ r ]. ri, nc & ipfi latrocinia cxerceant. Hic nort 

f V proprie perfonac irafcitu r,fed vicio, S: per- 

jKiionunis,»; j-Qj^^p^ punit, ne vitium magis grafletur 

^Dempei* .^^^^ homines, 

Dlalptif""''' Viciofa ira cft,qu3C cx mala caufe pro« 

iduni* cedit, 8C tcndic in malum aliquem tinem. 

Hsec inter opera carnis numeratur Gahf. 

fadliiis Jfi ^ ^ Chrifto damnatur Match: j-, 

)jisii¥ Mali- 






E P 1 S T. P A V L I 

Malicia,gr3Ece n.a/i(x, hanc Ciccro op' 
ponit virtuci, & rignificat habitum vicio- 
fum virtutiomninocontrariunn.Hincpro 
quouis makficio accipitur. 

Blafphemia proprie conuicium, quo 
alicuius fama &:nomenl3editur, vt £U(^k- 
fxlac eft acclamatio, qua aHcuius fama 8C 
nomcn cxtollitur 8c celebratur. 

Turpiloquium ou<T^o7^oy'c(., verbo- 
j-urn obfcccniiatem notat, quam ciimau- 
diunt verecundi, non folum pudore, ve- 
rum etiam dolorcatficiuntur, adeovtin- 
di2:nentureciam» 

Mendacium proprie efi: diAum no- 
ccndi ftudio prolatum, contrarium veri- 
tati cognkx^ quam dici oportuit, Impro- 
prie mendacium efi:, cum oratio cum re 
non omnino congruit, fed abefi: tamea 
nocendi ftudium, immd faepe gloriaDd 
quoeritur, <St faius hominis. Hoc in vi- 
cio non eft:,quia a caufa bona procredit, & 
tcndit in bonum finem» Philippus (TXh/J^oi 
T^oy^j appellat» 

Exuti ueterem hominem cum 
acflionibus fuis , & induti no^ 
uum, qui renouatur in agnitio^ 

nem 



1 

Iinicaiifas 

tiasiiiioncs li 
iiiiijiiam M 
lojio rcpaiat 
oonis^rariatn 
flusmenibra, 
wt.feur 



DflflaniisrA 

Vtin 

unijBarl) 
ber. 

Hacfli 




Early European Books, Copyright © 2009 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of the Royal Library, Copenhagen. 

LN 81 1 8°copy5 



:conuicium,(j; 

slicuiusbj 
bratur. 

l^m m: 

olum pudore; 
'oiuur,ad{0V!; 

ceftiiami 
roncrarjudi vc 
iportuit, Impr 
(noriuocuin 
icd abcfiur 
9 fepc glona! 
m. Hocin' 
bonaprocrcii 

I iic 



AB COLOSl 

nem fecundum imaginem cfu$, 
quicrcauitillum» 

lam caiifas fugkndof um peccatoruitl 
^fcAandarum virtutum ponic. Vtenim 
vetus homo cft ipfa naturae vitiofitas, Si 
cius aAiones funt indc pullulantia vitia, 
tanquam membra quaedam : Iti nouus 
homo reparatio naturx cfi: per rcgcnera- 
tionis sratiam, &' eius frudus funt veluti 
cius membra,quibus fuas aAiones exequi- 
tur. Notctur ergo hic fcopus, quo tenderc 
oportct pios pcr toram vitam, nimirum 
vc indics magis magifcj; ( non enim vno 
die pcrficitur, fcd toto vitae tcmpore increa 
menta fumeredebethaccreparatio) tenda- 
mus ad perfeAioncm.qub in nobis imago 
Dei clarius refulgeat. Vide fupra locum in 
j.capitCjC^u efi: imago Dci inuifibilis. 

Vbi non efl: Gra?cus & lu^ 
dscus, circumcifio & prscputi^ 
um^Barbarus, Schyta/eruus^li^ 
ben 

Hac enumcratione toHit omnem ciim 
praerogatiuam tum externarum rerum 
obferuationem,quaeoronia nullum locum 

habent 



E P I 5 P A V L l 
habent, feu nullam praerogatiuam i'n re- 
gno Chrifti, quod rcgnum,quia fpiritua- 
le eft,adminiftratur per Euangelium» A fi- 
de incipit, pietate ac innocentia ad perfc- 
Aionem tendit. Obferuandus locus,qu6d 
Deusnon fit perfonarum acceptor,fed vt 
Petrus inquit, Omnis, qui ipfum timet, 
acceptus eft illi» 

Ssd omnia 8C in omnibus 
Chnftus* 

Qi^io tendant,quf dixit de Graeco Ju- 
daeo 8ic, explicat,nimirum quod nihilex- 
tra Chriftum quaerendum fit,in quo Chri 
fto falutis totius complementum eft,quem 
qui fide poffidet, nihil eft, quod requirai 
amplius.FacciTant igitur omnes,quotquot 
ad perfeAioncm Ciiriftianam ahquid cxt 
tra Chriftum quacrunt.Moncamur quocj, 
vt in illo indies adolefcamus, quemadmo- 
dum Apoftolus m.onet ad Ephef.i, 

Induite igitur tanquam clc^ 
fli Dei, fancfti &C diledti, uifcera 
miferationum,benignitatem,hu 

mili* 



AD 



II 



Antitlielisjl 

Hvsms hom 
tilaluafit: Ifl 
ijiiiiKcenfet. E 
|raii,caufascon 

tianim bomin 
imunt. 53Ji( 
gtitiaiiii'(]ua 

ij/mfekr 



laboranii, mfi 

(^"ivilcEr,.ni 
niinifi 

^^'^'a;ccor|a 
•^'""i^atiodi 



J' .^ A D C O L O 5 S. 

ni,quiafpit,j militatem, manluetudincm, to^ 

■"ingeliuin..^ lerantiam, 

Ofoitiaadpc 

niuslo(us,(i! Antithefis eft» Vt em'm fupra rcdta- 
*2cc«ptor,fc uitveteris hominis membra , quae Jepo- 
" iipfumiiii nendafuafit : Ita nunc membranoui ho- 
minis recenfet. Epitheta,qu3e in principio 
ponit, caufas continent fiue argumenta ab 
lOmnilihonefto» El«Ai,quia in Chriftum credunr» 
Hi enim cleAi dicuntur refpeAu propha- 
norum hominum, qui Euangehum con- 
temnunt, SanAi, propter regenerationis 
™*^!;Tgratiam,^qu6d deftinati fint cultui di- 
fliqi/od/ijW^ino^ DiJeAi in diledoadEphef i. Cum 
nlit,inquolj'gj-fy,. ^gj^g j^jjg^ pg,. ^^ii^ ^ mores 

iioiiumefv(\uyg|^j.j tantis honoribus reipondeant* 

l,quodrcqi 

omncs,quotc Vifcera miferationum fignificantcr 
ianamaliqiii^diAumeft, qua locutionefignificat Apo- 
Sloncamurqiiiftolus , non fatis effe condolere proximo 
j]iius,queiMii'Jaboranti , nifi ex ardenti cordis affedu 
jiE^hih (qui vjfcerum nomine fignificatur) ma- 
num ci porrigas, iuudc^ in quacuncj^ ne- 
tanClll2ni('^^^^'farcconftitutum. Porro, mifericordia 
ri" Ulfe^ mjfcratiodifferunt vtcaufa&: effedus, 
llM) .Miicijcordia enim affeAusquidamcordis 
■fllPWcft^qu o tangimur aliena calamitatc» Mife- 
lHl I ratio 



k 



E P I 5 T. P A V L I 

rattover6eft,cum ex mifericordia mori, 
fuccurnmus mifens &:afflia:is» Haecvir- 
tus commendatur Chriftianis voce &gC' 
cmplo Chrifti,a qua qui ahenus eftjfruftra 
deChriftogloriatur. 

Benignitas grdccc^HSoTft^) quarfi qui- 
dam modeftiam vertunt, fed benignita- 
tcm ( vt habet vetus verfio ) retinere me- 
liuseft* Namp^^HSoTR^ relationemadalios 
habet, (S: eft affcAus, quo alrjs vtilitati 
commodo cife ftudemus, dc manathicai- 
fcAus ex miferationum vifccribus. 

Humilitas, graece raTravocf pocrcwK, eft 
caanimihumilitas,qua quis nihil altum 
de fe fentiens/eipfum demittit,inanemglo 
riamcontemnendo. T0t.7z&vcg enimhunu- 
lem fignificat, dC cppove/J fapere, medirari, 
cogitare» Huic opponitur ;;.£yaAo(?fio- 
crcuJK, quae eft animi magnitudo Sc arro- 
gantia, qua fuperbe de nobis fentimus. 

Manfuetudo, graece TrgaoTffi^, morum 
eft quaedam fuauitas, qua alrjs 5c affabilcs 
6c comcs fumus, eftc^ verae humihtatisef- 
fedus. 

Tolerantiaj /Acotf flgu^ia, ad vcrbum, 

lon- 



ilD ' 

Slercnti 
(onJonantcs 
saduerfu 
irdatn» 

Quidptii 
(limiiumvi m 

ti5,q\iiiy 
proxinu', 

<^in>iioiiQnt 
fumetianiea 

"'««/iTatisiet 




AD C OL O S 



ifiictis Hjtonganimitatem notat,qua tardi ad ofFen- 

ialitiiusdijr. 

I SufTerentcs uos inuicem, oC 

" , condonantes uobis mutuo, fi 
:^sjcffl;,yf^yj'5 aduerfus aliquem habuent 

kil,Kkdoneiiii Qyid pcr toleranriam velit, explicat^ 
1 ' iiimirumvt mutua paticnna nosinuicem 
^"''jf^iolcrcmus, memores communis fragilira- 
"'"™tis, quia facilis lapfus eii in offcnfionem 
^ proximi. 

fdSi Quemadmodum Chriftus 
Ta3c$M:donauit uobis: Ita & uos» 

nitur /aiv; Excmplo Chrifti nos vrgct. Chriftus 
i niisnitu^lO'^^!!"^ non tantum nobis eft donum, ve- 
Jjfiiobisfcn^rum ctiam excmplum, vnde rcAc Sc' pic 
f dicitur: Omnis Chriili adio, noftra cft 
^^^^^^Tti>;.in{kruS:io. Scd triplices Chrifti adiones 
s quaair)S^'''^""^ obferuandae. Morales, quibus Icgi 
'^,^j)jmiiili:moraIi fatisfecit,hac noftram vitam & mo- 
1 rcs ad diledionem Dei 8c proximi excira- 
" ' jjvit>"nc» Miraculofae, hae mentem noftram 

I 2 de 



Early European Books, Copyright © 2009 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of the Royal Library, Copenhagen. 

LN 81 1 8°copy5 



EPI5T. PAVL! 

de veritate dodrinae ipfius confirmabunt; 
Peculiares,qu3e funt ipGas officfj proprige, 
hae vt expiatoriae peccati noftri fuerunt; 
Itafalutis fiduciam in nobis alent&fcon- 
firmabunt» Atq^ ita omnis Chrifti adio, 
noftra eft inftruAio, fed diuerfimode, vt 
€x didis patet» 

Supcr omnia autcm hxcdu 
kdionem , quac eft uinculum 
pcrfecflioniSf 

Enumcratfs aliquot noui hominij 
membris, fubiungit communc praecc- 
ptum de diledione mutua , quam idco 
vinculum perfe<ftionis vocat,quia fola ca- 
ricate conleruatur omnium rerum incolu' 
mitas 8^ integritas, cum in pohtia, tumin 
Ecclefia & Oeconomia, 6c quod fublata o- 
mnium rerumiufta harmonia <S<^compa' 
go diflbluitur. Pcrfecflio igitur hacc non 
Deum,fed homines refpicit ♦ Vnde appa- 
ret hallucinari Papiftas, qui hoc loco ab' 
utuntur ad ftabiliendam operum iuftid- 
am. 

Et pax Dci palmam obtv 

neat 



ffla/nuocai 

[j:us omnibus ' 
Dafua(lct,quain\ 
K(lil%odiis,£ 

VOCK MOT p3 

qu64 duldtTi 01 
mJkmDti 
mdiaiKjiiaca 



Sci 
tisaktile 



cu 




Early European Books, Copyright © 2009 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of the Royal Library, Copenhagen. 

LN 81 1 8°copy5 



pliusoicijpis ncat cordib» ucltnsjad quam 
^ti noftriWcdam uocati cftis in uno corpo^ 
^nobis4tire,&:praticftotc. 

omnisClirifti: ^ 

^«ii diuufimoi Prolepffs eft, qua anticipat omma, 
quae ad diflidia & odia pertrahere poflent, 
quibus omnibus opponendam pacem 
a aiirrm li Tuadet, quam vult palmam obtinere, 
"^^*" "^^ ne di flidi^s, odijs, fimultatibus vincamur» 
12Clt uinciVocat autem pacem Dei concordiam, 
quam Deus vultnos fouere, propterea 
quod eiufdem corporis fumus membra, 
uot nom kS^ ad hanc fouendam mutuo vocati fu- 
comunt f mus, Ideo enimDeo patri per Chriftum 
tturua, quM reconcihati fumus, vt inter nos colamus 
vnnrnmfn concordiam,qua mutuo coalefcamus.Hu- 
rau(nierumwc»"s pacis fruAum addit: Et grati graece «u- 
jninpolitia,t[ Xap'so/,ideft,gratiofi,amabiks 8c comes 
i,&qu6dfublj>"t«vos mutuo eftote. 

^Zmk Scrmo Chrifti habitct in uo** 
{fpia^Vndei bfs abunde^in omni {apicntia* 

^'^"^ Commendat Coloflenfibus ftudium 

lamopff" ' Euangelrj, vtin eo indies proficiant, quo 
[ plenam fapientiam falutis confequantur, 
I palmJniC' pugnant cum Papiftarum decretis, 
^ ^ I 3 qui- 



I 



EPIST» PAVM 

quibus ipG conantur homines arcere a le* 
dione facrae fcripturae, tanquam rcpern^ 
ciofa.Sed Paulus hic non tantum dodores 
EccleCix CololTenfium, fed omnes pro- 
mifcuc ad ftudium doArinae Chrifti hor- 
tatur, 3c obferuandum eft verbum habi- 
tandi, quo notat fidem Euangehj debcre 
cfle in nobis firmam 3C radicatam. 

Docentes & admonentes uos 
inuicem Pfalmis & Hymnis& 
odis fpiritualibuSjCum gratia ca 
nentes in corde ueftro Domu 
no^ 

Vfus fermonis Chrifti exprimitur,vt 
non folum ipft, quod reAum eft, fciamus, 
verum etiam vtnosmutu6doceamus,& 
admoneamus Pfalmis, Hymnis odis de 
rebus fpirituahbus compofitis. Obferuan- 
dusinprimis hic locus eii contra phanati- 
cos fpiritus, qui minifterium vcrbi abolc- 
reconantur. Quorum dclirium hiclocus 
Pauh aperte confutat»Porr6 canere in cor- 
dcDomino, eft ex fide cancrein Deilau- 
dem, vt nos inuicem cdificemus in Domi' 

no. 



\ 



Porrohidof"' 

itflipliscanifoloiti' 
(ulfyumboitum 

flOdtiivdviTny 
lauWmianjj 




Early European Books, Copyright © 2009 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of the Royal Library, Copenhagen. 

LN 81 1 8°copy5 




IVL 



^ndicatam, 
I 

aJmoncntiT, 
B & Hymm 
i,cuniori 
kiJro Do: 



hiifticxpritmw 
reautndtjcir 
nutuodoceami 
s.HYinnis&04 

)fflpoliDS.ODlff. 

rtcriiiinverbiJ.' 
nieljriuiiilii^! 
fiorrocancrnf 

IfancronD' 



AD COLOS5. 

no. Difcrimcn inter Pralmnm, Hymnum 
odam in Epiftola ad Ephef. declaratum 
cftcap:^. 



PorrcD hi'c locus monet, vt nonnihil 
dicamus de Hymnis &: Pfalmis , qui in 
templis cani folent, ne Monachi 8i facrifi- 
culi fuum boatum hic commendari exi- 
ftiment, qui fumum cum aurocommu- 
tant, fibi 5^ fuis emtoribus in exitium, nifi 
maturc refipifcant. 

Omnis aAio rationc opcris licita vcl 
prgecepta, laudabifis fit, modo regatur a 
vera &' bona caufa, &' refpiciat bonum 
& legiiimum finem. Contra vero irt vi- 
cio efl:,fi vel vera caufa defi:ituatur,vel ab- 
crret a legitimo fine. Eleemofynam dare li^ 
cita in fe aAio, immo praecepta eft, Sc fit 
laudabihs, quando vera caufa regitur, vi- 
delicet mandato Dei, 8c fide in Chriftum, 
dC refpicit gloriam Dci <Si: fubleuationem 
c?entis proximi.Contra ver6,Si hypocri- 
{Tregitur 8c tendit ad fandimoniae laudem 
qiioerendam inter homines, in maximo eft 
vicio, & apudDeum res fummeabomi- 
nabilis. Atc]^ita in alijscaufaiS^finis qua- 
litatem ad^onum muiant, 

I 4 





Early European Books, Copyright © 2009 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of the Royal Library, Copenhagen. 

LN 81 1 8°copy5 



EPIST. PAVLl 

Si quis i'n choro canit Pfalmos^Hym- 
nos 8c odaspietate vera addudus, fpc- 
d:ans gloriam Dei, & mutuam acdificatio- 
nem in Domino, laudabilis &' pia eft can- 
tio, quae nobis hic a Paulo commendatur. 
Verum fi auaritia impellitur quis, aut fm 
perfiitione, &: non fpeAat gloriam Dei 
& mutuam aedificationem,fed lucrum po- 
lius, quo fraudaretur, fi non in choro ca- 
neret, ^ meritum, quod ex operae opera- 
io,vt vocant, captat, &f opus fupererogas 
tionis, quod ali^s apphcat» Huius cantio 
impia eft,&' in Deum contumeliofa, fecun- 
da leoe Decalo^i feuere interdiAa. Huiuf- 
modi eft cantio Monachorum &:facrificu- 
lorum, qui traditiones humanas antepo- 
nunt praeccptisDei» 

Ex his non cft difFicilc iudicare dc 
choradia, quae apud noftros Canonicos in 
vfu eft. Adferant pium pcclus, & cor fidc 
purificatum, SpeAent gioriam Dei, & 
mutuam aedificationem inDomino» At- 
tendant non tam clamori, quam fpiritui 
Verborum. Sint verba duces animorum 
ad Deum ♦ Locum faciant concionibus 
pubhciSjcS: ilhs tribuantpriorcs partes, vt 
quae pluribusferuiant» Adhibeantur iftis 

pfal- 



^ idduaus,;- 

^ulocomnieiii- 
?«llinirquis,au; 
P«iit gloriara; 
wn/cdlucrum; 
■non inchorc 
picxoperxof; 
llfopusfupero;. 
pliac HuiusG- 
ronfumdiofa,fo 
iintadidi Hi 

(humanssantf 



diffidle iudicar: 
lofaosCanonic: 

311 floriani 
oniriDoniino..' 

duccsaniiBor- 
fcicianifonaorJ- 

y^Jlubeannir' 

f' 



AD C0L05S. 
pfalmodijs, quorum aetas & valetudo non 
cft apta ali]s muneribus in Ecclefia 8c rc-* 
publica»Nam rcmpub:5^ Ecclefiam negU- 
gere, 8c totum tempus vitae cantibus con- 
fumere in templis non laudo* Optarera (a- 
ne iftud munus tantum committi iilis,qui 
iam confeAi etate, 8c exhaufti laboribus in 
Ecclefia Sc Republica, otium iuftc petunt» 
Siquidem alios Teruire fingulos ftioloco 
Republicae dc Ecclefiae par efle iudico^Qui 
autemprorfus ignaui ftint&: imperiti, vt 
illorum opera non videatur vtilisEccle- 
fiae 8c Reipublicae, viuant aliunde 8c non 
cx bonis Ecclefiafticis, vt fuci in alueario. 
His commendatum volo verficulum Pho 
cylidis,!/ <f ou S^<S^aHx.t rixvlw-,<rH.d'n\ot' 
7D <i^ii{.i/Si<H . Si intra hos limiies manfe- 
rint choradi noftri , non improbandum 
cft eorum ftudium. At fi Monachorum 
& facrificulorum fedantur fuperftitionem 
6c impietatem, dico eos contra fecundam 
Decalogi legemgrauiflimeimpingcrc» 

Etquicquid egeritis fomo^ 
ne aut fado, omnia in nominc 
domini lefu facite. 




Early European Books, Copyright © 2009 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of the Royal Library, Copenhagen. 

LN 81 1 8°copy5 




EPI5T. PAVLI 

Regulam crencralem omnibus diS:is 
8c faAis noftris praefcribit^Nimirum vt in 
nomine Dommi lefu faciamus omnia, 
quam regulam tum demum obferuabi- 
mus, fi ab inuocatione nominisiplius in- 
cipientes, omnia ipfius laudi 3c gloriae de- 
itinamus. 

Gratias agentes Deo &Pa^ 
triperiilum* 

Hac gratiarum a<B:ionc primum fi- 
gnificat nuilum laboribus noftris forefuc- 
ceflum profperum,nifi diuinitus iuuemur, 
Deinde monct, tum dcmum placere orz- 
tiarum actioncm, vbi per Chriftum fiat, 
hoc efi, quando ipfo mediantc agnofci- 
•musDeum nobis bencfaccre. Prxterea, 
vt vox Dci maieftatis diuinac: Ita Patris 
yocabulum patcrni fauoris nosadmonc- 
bit. Vnde facuitatem Dco ad iuuan- 
dum, Sc voluntatem promtam efle colli- 
gamus» 

Vxores fubditaj eftote pro^ 
prf]'s maritis* 

Hic Occonomiam perfonalibus fcu 
particularibus praeceptis inftruir, de qua 

rcplu« 



{uijoficiis. 

Vtc 



Argunifl 



r.ohocflui 
oiimconofa 
ti\4um & 
oiiiusDc 
djtumDf 

msiiiim 



m 



injnitaieji 
iiontrai; 

aDfodii 




Early European Books, Copyright © 2009 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of the Royal Library, Copenhagen. 

LN 81 1 8°copy5 



LI 



lone priiTiuir, 
ibusnofmsfoKL 
jdiUjnjrusiuuciL 
lcmufD placmp 
i perChnfruir.: 
3 mediance agr,; 
ncfacere. Praii- 
isdiuinx: Ifafi 
[auoni nosadiT. 
temDeoad 



llt! 



eftotepr 



ita: 

I perfonalit"-'- 



AD COLOSS. 
replura petantur ad Epherf»^. i. Pet^z» 
3c^. 8c Tit: 2» Incjpit autem a primo , 
orconomiaeiugo, nempe a coniugum mu- 
tuis oHicrjs* 

Vt decet m Domino* . 

Argumentum ab honefto, 8c fimul re- 
gulam obedientiac pracfcribit» In Domi- 
no,hoc eft,iuxta ordinationcm Det Nihil ^ 
cnimcontraDeum in vHius gratiam faci- 
cndum eft . SubieAio ergo piae focminae 
gratus Deo cultus fit, quando ipfa man- 
datum DeidefubieAionc fui meditatur, 
8C ex fide in gioriam Dei, 5c in obfequium 
mariti officium facit. Hinc ^('confolatio- 
nem petet, fi quando a duriori maritoin- 
dignius iraAetur. 

Mariti,diligite uxores, &: ne 
fitis amari erga illas» 

Requirit a maritis diledionem Sc hu- 
manitatem, (Si^ prohibet duram conuerfa- 
tioncm (S<f afpcram traAationcm. Debet.n. 
pius maritus cogitare, quod muHer fit fibi 
aDeo data, non vi fit fcabellum pedum 
jpfiuSjfed potius 6ok9o§ '>^£a£«§ KOd c/k«- 
f ia^, V t Cieoiens loquitur» 

LibGtgf 



EPI5T, PAVLI 

Liberi obedite parentibus in 
omnibus» 

Obedienria liberorum crga parentes 
5tf promtitudinem animi, 8c alacritatem in 
exequendis iuffis parentum compleoiitur, 
Sc eft pars honoris, quem poftulat quara 
tum praeccptum, quo honore omne genus 
pietatis fihorum erga parentes inteHigitur. 
Porroocum Apoftolus addit, In omnibus, 
intelhgendum cft de licitis tantum , vt 
particula Omnis diftribuat non totum ge- 
nus, fedvnam tantiim fpecicm, quafidi- 
cat, in omnibus hcitis filrj parentibus ob- 
tcmperent, vtutdura eflevideantur, quae 
parentesimpcrant» Nam fi libcri parcn- 
tibus obedientiam debcnt propter man- 
datum Dei,profed:6 obediendum non eft, 
fi quid contra Dominum impij parentes 
imperaucrint. Verum laudandi funt po« 
tius prj, qui recufant obedire parentibus 
in rebus impijs. Pie igitur 3c fande fecit 
Catharina martyr, quae potius ccruiccm 
carnifici praebuit, quam ad iuflum impij 
patris Chriftum negare voluit» Sit ergo li- 
bcrorijobcdientia crga parcntes hmitata, 
dc no pugnet cum obedicntia Deo debita. 

Hoc 



Hoc 

fliinfaciun 
parentibuv 
iutnegocia 
(jyiles, fedi 



Patri 
mfaos, 

n,(iutaj;ni 



&nii 
sdociil 





Early European Books, Copyright © 2009 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of the Royal Library, Copenhagen. 

LN 81 1 8°copy5 



onim troj 



ntumcompkciir. 
fwnpofiulattjf; 
'btioreomneoc, 

paia\i6inii»is 
Baddit^ltioninij. 
:liam tantuni, 
ibuatnontotuir,; 
n ipfcicm, quai; 
filfiparenuks; 
drevidfancur,: 
S^amfilibcripr 
Ixni propterc. 
bcdicnduninoi!. 
num impiiparo 
\ laudandi funti 
obfdircparcnoj 
g,fur5'fanctet;- 
^potiusccnik' 
ladiufuniis' 
;voluit.SitcrJ^^- 
jparcniesJ"""^- 



AD C O L O SS^ 

Hocenim placet Deo» 

Argumcntum abhonefto. Turpiter 
cnim faciunt, qui praeteritis 8c neglecftis 
parentibus, alicui vitae generi fedeciunt, 
aut negocia aggreciiuntur « Non enim 
quales, fedquod parentes fint, Ipedan- 
dum cft» 

PatreSjneprouocctis liberos 
neftros, ut non pufillo animo fi^ 
ant» 

Liberalcm traAationem liberorum a 
parentibus requirit, Plurimum enim va- 
let ingenua cducatio, curn contra afpc- 
ra, dura & morofa faepiflime facit,vt in- 
gcnui alioqui pueri animos magis demit- 
tant,& quafi languidiores &focordes red- 
dantur, t 

Serui^obedite per omnia do^ 
minis carnalibus, non obiequrjs 
ad oculum exhibitis, tanquani 
hominibus placentes,{ed in fima 

plicitf 



i 



Early European Books, Copyright © 2009 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of the Royal Library, Copenhagen. 

LN 81 1 8°copy5 




EPIST, PAVLl 

plidtate cordis, timetes Deum, 
8C quicquid fcceritis, ex animo 
facitc, tanquam DominOj non 
hominibus* 

Prohxius Chnftianos feruos inftruit 
Apof?:olus, vt fciant fuum minifterium, 
modo riie fiar, Chrifto gratiflimum cul- 
tumefie» Habet autcm haec inftrudio 
plures partes» 

Primo loco requirit obcdfentiam er- 
ga terrenos dominos, videhcet vt in om- 
iiibus,fcilicet licitis per legem Dei 8i natu- 
rae obediant carnahbus dominis» 

Secundo, vult abefle ''c(^doCXfxo<S^'t<Xii'' 
ct/J, hoc eft, obfequium ad oculum exhibi- 
tum,hoc eft,vult Chriftianos feruos vfita- 
tafcruorum vitia fugere» Solcnt enimab* 
fentibus dominis neoliaentiores efl^» Vn- 
denata funthaec dida, Prodigium feruus 
grande fidelis erit. Oculus domini pafcit 
cquum Jf^ Sli cTSa©^ o/K/a^ 0 S^cmoviq* 

Tertio , requirit fimplicitatem cor- 
djs, qua nequitia, panurgia feruilis , corv- 

tumax 



Itur. 



(HiiobfdKnc: 
[uomandiic 
(oniumaaw 

riscftcctoiJ 

Qiiir.' 
biifmiis,) 
obtc/iiMa 

Dfl. km 
oikfpinn; 
olm\is,iiX) 

iiiisdonuii 

Sqcii 



jropean Books, Copyright © 2009 ProQuest LLC. 
reproduced by courtesy of the Royal Library, Copenhagen. 
8° copy 5 



DominOjHt 



r 

fenos fc 



nosfmiosinir, 
i fuum minifttt 
iDgraaflimiinir, 
SuKmhjKinfat:. 



mi cbcdifniiaii 
,vjdflicftv[io{ 
Tl^emDci&ri 
usdoininis, 

madoailumffi- 
riftianoslfruosi 
otrcSolaiteniu 
Jjjaenoorfself^' 

is doininip 



llmpliatarfii"^ 
[eniiliS)'^ 



JOli 



AD COLOS5. 
tumax rebcllio , <S^ refponfatrix audaci^i 
cxpclhtur. 

Quarto, poftulat timorem Dei» Hic 
enim facit, vt fcrui non tam addominos 
carnales refpiciant,quam ad Deumipfum, 
quiobcdientiam feruorum ergadominos 
fuo mandatorequirit, &:minaturpo:nam 
contumaciter fe fuisdominis opponenti- 
bus.Breuiter,Timor Dci omnis boni ope- 
ris effcAor eft» Loquor autem de timore, 
qui ex fide nafcitur. 

Qiu'nt6,regulam obedientise praefcri- 
bit feruis, nimirum, vt ferui fuis dominis 
obtemperent, tanquam Chrifto, hoc eft, 
ferui ftatuant fe Chrifto obedire, quando 
fuisdominis obedjunt, iuxta mandatum 
Dei. Sunt ergo leruiha ieruorum opera 
cultus fpiritualis, DeoperChriftum gra- 
dffimus,modo fidespraelucet. Hinccon- 
folationem prj ferui, quando indignius a 
fuis dominis tradeniur, petanr. 

Scientes, quod a Domino 
rccipietis retributionem haere^ 

Skut omnis obcdienua cx fide praefti- 

ta, ha- 




't 



EPI5T» PAVLl 
ta, habet promifBonem mercedis: Ita & 
obedientia erga dominos carnales. Qua 
re rurfus erigit feruos grauiori preflbs fer« 
uitute. 

Domino enim Chnfto (cu 
uitis, 

Ratio, cur mercede dignatur Domi- 
minus obedienriam homini praeftitam. 
Chriftus enim Dominus inde glorifica- 
tur, Ideoquc fibi praeftari obedicntiam 
affirmat» 

Nam qui iniufte egeri t^mer^ 
cedem reportabit fua^imquita^ 

tJS, 

Prolepfis eft, qua anteuertftferuorum 
obiedioncm de iniufto domino , an non 
tum hceat decrcdare imperium, aut etiam 
fe vlcifci,cum Domini ipfi iniquius agant 
cum famulis fuis. Refpondet Domino 
vindicfram relinquendam ciTe» 



Et non eft perfonarum acce'- 



ptio, 



Hoc 



ilifpiat&rencs 
(oriliiimfcn'11 

Domin: 



foffl cfiioo I 
runi,[jiiiiir,ta 



I 




Early European Books, Copyright © 2009 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of the Royal Library, Copenhagen. 

LN 81 1 8°copy5 



AD COLOSS. 



Hl 

■"^o^ciTOales. f ^ft? Deus non confiderat fadcm 

^^0ript4 externam, nec condinone perfo- 

l nali fleAitur^fed fecundum cor,vt qui cor 

r infpicit 8c rencs fcutatur,iudicat.Nam ho- 

im Chriftol videt eajqu^ patcnt,Deus autcmfolus 
cordiumfcrutator cft. 

tdedignanirD? Dommi, quod iuftum eft & 
Ti l\omini scquum/eruis prseftate, fcicntcs 
dinusinde gir qu^d & uos Dominum habetis 

, n V ; Analogum ofRcium dominorum er- 
lllltf Cgcrit,!! feruos requirit. luftum enim eft, vt of« 
)lt fUtfCini(j'ificium officjo cx aequo refpondeat, id 
quod iufticia diftributiua requirit* Ve- 
rum, quia interdum domini limites fuae 
^^^jjjj-^potcftatis in feruos tranfiliunt, admonec 
' j, cos, vc meminerint fe Dominum in ccelis 

habere, qui S^feruos refpicit, 8( poteft pu- 
nire eoSjqui duriores fe feruis fuis 
exhibent. 



iftodoininOr 
Udpondet Dc: 

crfonaniniJf 



C A P V T 

QVARTVM. 

K SVM- 




EPIST. PAVLl 

SVMMA CAPITIS 

QJV A R T !♦ 

ORandum fempcr cum gradarum 
adioncjcaute ambulandum&^pru- 
denter loqucndum» 

ORDO ET PARTES 

P I T I 5 CLV A R T I. 

PRimo loco gencralia praeccpta tradif 
dc prccatione,conuerli'one fcrmone, 
Dcindc monet de fuo ftatu, quem cogno- 
fcent ex Tychico,quem commendat. Tum 
fequuntur falutarioncs &f commcndatio 
nes quorundam miniftrorum Euangdij. 

EXEGESIS CAPITIS 

QJARTI, CVM OBSERs 
Mtione do^rlnarum, 

Oratiom inftatc, uigilantes 
in cZyCum gratiarum adlione, 

REdit ad gcncralcs paraenefcs, ac pri' 
mum commendat Coloflenfibus ora- 
tioncm, praecipuum fidei exercitium. In 
hac iutcm duo rcquirit, perfeucrantiatn 

fea 




(ftpflcnduni,! 

Bioritinurdfp 
dialiuuandu: 

denda. Hucp 
Vi«ktbici 

wsvaQcinns 

Orantc! 

mmClif 
hi, (m 



I 



Early European Books, Copyright © 2009 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of the Royal Library, Copenhagen. 

LN811 8°copy5 



If 



i: 



Tl, 



cum gtati; 
iiDbulinduiiii; 



PARTESl 
|lvarti 

iKralii p««pQ: 
rcnuofioncSiftit 
fuoftaw^qumc 
mimmk 
m ^ mmi 
|iborum£u]r: 

;s CAPr 

CVM OBJEJ 



inftarf, 
3arunia& 




feu inftantiam &: vi^Uantiam cum Sfrai/a- 
rum adrione, vnde monemur Primiim in- 
digennac noftrae. Si enim perpetuo oran- 
dum eft/em.per nobis aliquid deeft^ quod 
cft petendum, femperq^ nosaliquid pre^ 
mir, quod eft deprecandum^ Deinde ad- 
monemur de praefentia Dei, qui paratus 
cftad iuuandum, Nam pro acceptis bes 
neficrjs perpetuo gratiarum adio eft rrd- 
denda, Huc pertinec admonitio Domini: 
Vigilate 3c oratc, Proinde necj^ aftris.nec^ 
horofcopis^ ncc^ chiromantrjs aut alrjs va- 
nis vaticini^s nicamur/ed fttoratio pia ba- 
culus nofter in DominO;, qui non folum 
luflit orarc & peterc falutaria, fed etiam 
promifit fe inuocantes exauditurum, 

Orantes (imul SC pro nobis^ 
ut Deus aperiat nobis ianuam 
fermonis ad loquendum myfte^ 
numChrifti (cuiusetfamcaufa 
uindus fum ) ut manifeftem iU 
ludy quemadmodum oportet 
mc loqui. 

Petit profequocp preces ficri,vnde 

K 2 duo 



Early European Books, Copyright © 2009 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of the Royal Library, Copenhagen. 

LN 81 1 8°copy5 



EPIST, PAVLI 

duo colligenda funt ♦ Primum, ncmincm 
ita doms omatum efle ad funcflionem Eu- 
angeli) , quin piorum precibus indigeat, 
Nam ii Paulus abipfbChrifto immedia- 
te doAus,&: vocatus ad Euangelij munus, 
in precibus piorum fitum felicem Euange- 
Irj curfum exiftimat, quanto magis nos 
precibus piorum indigemusc Deinde mo- 
nencur auditores Euangelij, fui officrj eflc 
pro fidelibus miniftris orare, quo fru Aum 
fcrac vcrbi diuini praedicatio* Porro, la- 
nuam fermonis vocac Tra^DNcr/a/j Iibcrc& 
audadcr praedicandi Euangelium, quod 
myfterium definir, propterea quod ratio- 
ni incognitum , diuinitus pcr Chriftum 
manifcftatum cftin falutcmcrcdcntium, 

Sapienter ambulate erga cx< 
traneos» . 

• Haec Wodio'!!* monct non contcmnen- 
dos circ cos, qui nondum fidem Chriftia- 
nam amplexi funt» Hos»n.cxtrancos,vtpo- 
ccalienos adhuc a rcgno Chrifti dc familia 
Dci,appcIIar» Sapicntcr ambularc cft,non 
folum cauere, nc conucrfationc ponamus 
ijs ofFcndicuIum, qu6 minus ad Chriftum 

vcni- 



Tcmp 

Tcmpusrf 

diocaEonot 
(io,QnoraiK 

km&M 
iuspoitioiiii 



tOj(|UiiDK)« 

SernK 
tialitlal 
fomi 
rcfpondc 



/ 




'AVLi 
sj<lEuano(lijro 



AD C0L0S5, 
veniant^fed enam opcram darc,nc ipfo- 
rum fceleribus infcdlijimpuros eorum mo 
resimitcmur. 



^ fmo mijii 
^dijJuiA 

1 pnediQuo. Poi 
OCltxapisjililic 
id/fuanffeliiiiii,ii 

lidnjois per Chn 
i^uicmcredendu: 




WflduinfiilcinCk 
,Hos.n.carincos,f 



Tempus redimentes, 

Tcmpus rcdimcrcmctalcpfihcbraica 
cft magnifacerc tempus & caucrc nepcr- 
datur,aut pcrcat nobis inutilitcr, hoc eft, 
toto tempore bene vti,ncc vlia rcAe agen- 
dioccafioncm praetcrmittcre. Ratio mc- 
talcpfios haec eft. Qux emimus dato prc* 
cio,cariora nobis eflefoIent,Ideo^ damus 
operam, vt ea diligentius ferucntur, &: nc 
nobis abufu pereant. PrOinde tempus rc- 
dimcrceftiilud in prccio haberc, nc qua 
illius portio male coUocctur» Monemur 
itac^, nc finamus nos corrumpi pcr corru- 
ptiUimum feculum, in quo agimus, fed 
probcmus potius omni tcmporis momcn- 
tOjquid Dco gratum^nobif^ fit falutare. 

Sermo uefter femper in gra** 
tia fit fale conditus, ut fciatfs 
quomodo oporteat uos unicuiqj 
refpondere* 

K j lam 




Early European Books, Copyright © 2009 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of the Royal Library, Copenhagen. 

LN 81 1 8°copy5 





EPI5T. PAVLI 
lam fermonem format, i'n quo grati- 
am &:ialem requirit. Gratiam quidem, 
ne dicacirate aut ineptps auditoribus fi- 
mus molefti» Saiem vero, quo prudenter 
&. iapienter eaperferamus, quae adaedifi- 
cationemfaciunt.Nam omnis fermoinful- 
fus eft habendus, qui ad aedificationemni- 
hilfacit» ECt autem metaphora fumta ab 
vfu fahs, vt enim in omnibus cibis Sal vi- 
cc condimenti adhibetur, vt auiditatem 
inuitet: Ita fermonis quacdam fuauitas cft 
adhibenda, quo gratior fiat auditonbui, 
auidius audiatur,atq^ etiam maiori fru^Su 
percipiatur» Qui autem huiufmodi fcr- 
moniftuduerit, confequetur 8c huncfru- 
dum , quod intcrrogatus ab alrjs,pruden- 
ler&^cumdifcretione relpondeat» 

Res meas omnes patefaciet 
uobfs Tychicus, dileclus frater 
& fidus minifter & conferuus 
in Domino. 

lam morcfuafamiliaria qucdamfub- 
l}cit,ac primum per Tychicum eos cogno- 
icituros fuum ftatum admoncr» Huius 

com- 



J(D 

lycliiciiniliiii^ 

aum,vtvcrbi 
ttinlionoted' 
(oinintndiUil 
aiiii$,va 

Qiicn 

iira,yniQ 
Jikctoki 

Finisli 
fognobl 
Iflfcnfesco 
Hf turbeni 
ctoris. Vt 

GtscosA^ 





Early European Books, Copyright © 2009 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of the Royal Library, Copenhagen. 

LN 81 1 8°copy5 



Vll 



^iTiS auditoni;,. 

VCro.CUnnn,! 



omnisfaniov 
lidsfdiSQDoct 
'«twaphorafim; 
somnibuscibisSi 
bicwr, VI auii: 
nisquxdamfuaij: 
raaor faaiaufc 
[^euaminaion: 
aurem huiufiiiK 
ifequetur & k 
>gatu$abali)S,fr, 
le refpondca[. 

omnes patd 
Kjdileciust 
Ir il coiit 



jtniliariaq"?^^^ 

XyclliClilllfO'^ 



AD COLOSS. 
commcndadoncm a religionis profefllo' 
«e, a fide in ofRdo praeftita, 8c a commu' 
nis officrj dignitate interferit , cum vt ci 
rarranti fidcm adhibeant, tum vt ipfum 
Tychicum fimilefc^^ in precio habcant Co- 
loffenfes» Practerea monet hoc Pauli fa- 
Aum, vt verbi diuini praecones ftbi inui- 
ccm honores deferant,6^ reddani fe mutuo 
commendabiles alrjs, modo puritas do- 
^rmx 5 vitae innoccntiam habeat adiun* 
ilam» 

Quem mifi ad iios in hoc 
ipfum, ut cognofcat ftatum ue^> 
ftrum5&: confoletur corda ue* 
ftra, una cum Onefimo fido & 
dik(So fratrcjqui eftex uobis, 
dc omnibus uobis cxponens, 
quae Mc agantur* 

Finis legationis Tychici duplex, \'t 
cognofcat flatum Coloflenlium, vtq^ Co- 
leffenfes confoletur pcrfanam dodrinam^ 
ne turbentur crucc &: pcrfecutionefui do- 
c5loris, Verum hicduplcx leAioeft apud 
GrsgcoSj Vt'iva yvw tcc 7T(5Ji vixi^pM cft,vi 



K 4 



cogno- 




Early European Books, Copyright © 2009 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of the Royal Library, Copenhagen. 

LN 81 1 8°copy5 




't 

V 
t 



EP!5T. PAVLI 

cognofcat ftatum vcftrum. Altera,7va yvw 
u Toc TT^^J H/xw/j,id cft, vt cognofcatis no- 
ftrum ftatum . Hanc pofteriorem lcAio- 
nem Robcrtus Stephanus annotauit efle 
vndccimi excmplaris inter illa i6, quae ha- 
buit, dum impreftit nouum teftamentum» 

Salutatuos Anftarchus con 
captiuus meus, & Marcus con^ 
fobrinus Barnaba^jde quo acce^ 
piftis mandata,fi uenerit ad uos, 
cxcipite cum, kfus, qui uocatur 
iuftus, qui funt cx Circumcifio^ 
nCj hi foh funt cooperarrj ad re^ 
gnum Dei, qui fuere mihi fola^ 
tio» 

Suo more {alucationibus claudit Epi- 
ftolam, 8c paucos ex ludoeis fidclcs in mi- 
nifteriorecitat, vnde apparct quantisper- 
fecutionum proceilis fueric Paulus iada- 
tus Romoe, quod ab eo pleri(^ deficercnt 
fradi perfecutionibus , quod exemplum 
nos quo<5 admonec conftantiae 8c perfe- 
uerantiae in dodrina. Eft enimlaudedi- 

' gnum 



1 



Jl 




Salutai 
oobiscftf 

aiionik 



miam&. 
hmk. 

perfectioQ 
pletuminQ 
autenitlc 
wiliocvi 

nteniforQj 
funt, 



Early European Books, Copyright © 2009 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of the Royal Library, Copenhagen. 

LN 81 1 8°copy5 



AD COLOSS. 
^^M(n,M] gnum potius paucos imitari bonos, quam 
]^o?^ofcjtis multorum malorum fedari malitfam» 
pwoiorm k- porrd,cooperarrj in regnum Dei dicuntur 
"ws annoQuit, prsecones verbi, quia funt miniftri noui 
"Willai^uj teftamend,perquod in regnumDei pri- 
*wm idtaniffl;, mum quidem gratiae, ddndc ctiam gloriac 
intratur» 

^nitarclust ^ * i ^ » 

m..n.. Salutat uosEpaphras,qui cx 

tT' uobiseft feruusChnfti,femper 

^ ''^^l anxielaboransprouobisinpre^ 

cationibus, ut ftetis perfecli iti 

^y''''' ommuoIuntateDei, 



)opcrarijai 



Hic duoobferuemus. Primum,pafto- 
- • r ris officium cflfe, non folum prarfentcs au- 
;UCrC milll li ditores erudire, verum etiam abfentes fuis 
ardentifnmisvotis dc precibus Deo com- 
mendare, vt ipfedet virtutem Euangcli- 
ionibuscW" zantibus 8c audientibus. Deinde quae lit 
P^rfedio Chriftiana nimirum erfe com- 
«auanDr pl«um in omni voluntate Dei. Dicitur 
n incr^ autem effe completus in volunrate Dei, 
^""1 cui hoc vnicum ftudium eft, vt Deo pla- 
P ? J, ceat,fuamqB uitam totam ad ipfius volun- 
' tatem formet.Sed de hac fupra plura diAa 

■■o^^^^^t funt 

fcnjfflla"*- * K r Tefti- 




EPISn PAVL! 

Teftimonium em*m illiper^ 
fiibeo, qudd habeat multum ftu 
di^pro uob/s, & his, qui funt La 
Qdicea?3&: his qui Hierapoli, 

Confirmat Epaphrae ftudium 8^ zc- 
lum pium erga Coloflenfes, Idc^ non fru- 
ftra, kd vt ammos Coloflenfium & Epa- 
phr^ ardius coniungat. Nifienim miniftri 
Euangelrj ^auditores fe mutuo honefio 
ac pio zelo complexi fuerint, parum pro- 
fucrit docentium labor» Dentigituropc- 
ram pij verbi miniftri,vt fine hypocrifi, ac 
doArinae corruptionefibi animos audito- 
lum concihent veris officijs. Quamuis au- 
tem pijs miniftris verbi perpetuum erii 
certamen cum fceleratis nebuionibus, qui 
potius excrementorum loco habendi funt, 
quam pro membris Chrifti : Tamen bo- 
nos pios fibi exemplo Pauli ac Epaphrf 
conciliareftudebunt» 

Salutat uos Lucas medicus 
dilecflus* 

Ex hoc loco apparet Lucam non lu- 
«l3^um, fed potius Graecuni fuiITe, nam fu; 

pr? 



jdicamhiitoi 

iialiiimanif 
oan:verbi o 
Euan§dri«i 
inpienobjl 
foionisi; 

3 



m 

ihih 
follcfareQr 

indonK 

iias, Ecd 
mocre,ir 



. ' AD COLOS5. 

^ lillf pra trcs tantum de drcumcifione coopera- 

^itltiultijiui regnum Dei fibi adfuifle memorat. 

' auijii I E^^^ ^^**^ Lucas medicus, qui fcripfit Euan 

jvjmimn oelicamhiftoriam&:AAaApoftolica,Hic 

«nierapoli. perpetuus comes Pauli fuit,medicis omni- 

t « ,, busreiinquensexemplum, vtcumdodri- 

ttudjum j f^^nae incolumitati falutari, coniun* 
gant verbi cozleftis amorem, ac miniftros 

r^™^ i[ ELiangclrj non contemnant, fed cum Luca 

pl.NilienimK jn precio habeant,ne a vera profeiTione re- 

fe inunio k ligionis, fradi perfecutionibus deficiant^ 

rilucrinijpaiiii:: ^ 

f»r. dmm. Et Demas» 

^vjii/ieliFFM Hic Pemas, vt habetur 2, ad Tim: 4. 

d^mmL ^^f^^.^ ^ p^^,^^ p,g,(-,ns feculum. 

ottiqs.QiiairL colh'ge,amorem prefentis feculi nott 

ffbi perpctuK ^^j.^ minifterio Euangelico. 

itisncbulonibti 

imlocohabeni Salutate fratres, qui* funt Lao 

^ ' dicex & Nympham, &: quac eft 
in domo ipfius Ecclefiam» ^ 



Chrifti: Im 
iploPauliacEp; 



t J Ab hocNymphadifcantpatrcsfaml* 

LUCaS mCfl. ^.^^^ Ecclefias pardculares in fuis familrj» 
erigere,in quibus puritas & honcftasEc- 
clclia Chrifti cathohca dignae inueniantur» 
(areiLucafli'"''' autem hic Nymphas feu Nympha vi- 
rtw- rino- 





EPI5Y» PAVLI 
ri nomenjnon muh'eris,quod conuindt rc- 
laciuum mafculinum ^icurbf» 

Et cum Ic(fJ:a fuerit apud uos 
Epiftola, facite ut etiam in Lao* 
dicenfium Ecclefia recitetur. 

Hic Paulus oftendit,fe non taiitum 
VoIuiiTe, vt fuae Epiftolae feruirent rjs, qui- 
bus funt primum fcriptae, verum etiam vt 
alrjs eiTentvfui, Vnde quoties Pauli aut 
aliorum fandorum virorum fcripta legi- 
mus, meminerimus ea nobis quoc^ defti- 
nataeffe, vt inde falutis doArinam com- 
munem,<S£: falutares admonitiones hauria- 
mus» 

Et eam, qucC ex Laodicea,ut 
uos quo^ legatis. 

Nec veteres nec recentiores hic intcr 
fe interpretes conueniunt. Quidam enim 
cxiftimant Epiftolam, cuius hic meminit 
Paulus, Laodicenis a Pauio fuiife fcripia, 
quorum opinio parum firma eiTe videtur. 
Alij putant a quodam paftore Laodiceno- 
rum elfe fcriptam ad Paulum, qux qui= 
aem opinio verifimilior cii quam prior. 

Alij 



flijllliclllgl"" 

i 

Eididi 
nillenum, 

Publicf 

liflr£S,(jU0ll63 

ItfaipianiK 

ineonini 

Hocdi 



Early European Books, Copyright © 2009 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of the Royal Library, Copenhagen. 

LN811 8°copy5 



ll 

w recitctur. 

ttiit,fe non q: 

'PO,V(ninirji- 
quodes Payl; 
'^rorumfaipQf 
a nobis quixji 
itisdoirrinaiiic 
imonitioncsb: 

cxLaodiCK 

, recenriorcsliici: 
liunr. Quiil^nif 

paulofuiffelcn: 
paitoreLaodicf 



Alrj de Epiftola piore ad Timothcum fcri- 
tam i'ntelligunt,qu3efui't ex Laodi'cea,non 
quidem illa cuius hic meminit, fed ex alia 
ciuitate eiufdem nominis ad Timotheum 
fcriptajhaec poftrema opinio Theophiladi 
cft. 

Bt dicite Archippo, uide mi 
nifterium, quod accepifti in Do 
mino^ ut illud compleas* 

Publice admoncri vult quendam cx 
Euangelij miniftris^fortecefTantem in ofR- 
cio.Vndedifcimus, quod Ecclefia habeat 
autoritatem admonendi parochos feu pa- 
ftores,quoties admonitio necellario requi- 
ri videatur» 

Salutatio mea manu Paulu 

Chirographo fuo hanc Epiftolam a 
fefcriptam teftatur^ne de autore dubitent. 

Mementote uinculorum 
meorum ♦ 

Hoc duabus dc caufis adicAum vi- 
detur. Primum, vc ipfius cxemplo Co- 

loflen- 





- — >- - — — \ 








0 


1 



loflenrcs aninnarentur ad pcrfecutiones fe- 
rcndas» Deinde, vt fuis precibus ipfum 
Deo commendarent, quo perfecutionum 
finis fieret magis gioriofus. 

Gratia uobifcum, 
Amen* 

Finis principio refpondct. Vteniml 
votoincepit Apoftolus: itavoto claudit 
f piftolam, vt omnia gratiae 8i gratuita 
mifericordiae accepta feramus» 

T l U l S. 




WITEBE<I{GJB 

EXCVDEBAT lOHANNEJ 
C R A T O. 

ANNO M, D. LXVI, 




Early European Books, Copyright © 2009 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of the Royal Library, Copenhagen. 

LN 81 1 8°copy5 





11 

ioius, 



nen» 

•nlponda Vtc 
dus:itavotoi 
uagntix&ffni 
afciamus. 

N I S, 




r IOHAN: 




Early European Books, Copyright © 2009 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of the Royal Library, Copenhagen. 

LN 81 1 8°copy5